واژهی مسجد که در زبان فارسی به مکانی ویژه برای عبادت و نماز جماعت مسلمانان اشاره دارد، ریشه در زبان عربی و از مادهی سهحرفی «س‑ج‑د» گرفته شده است. این ماده به معنای خضوع، فروتنی و به خاک افتادن در پیشگاه پروردگار است و نشاندهندهی والاترین درجهی بندگی در فرهنگ اسلامی میباشد. واژهی مسجد خود شکل مکان از باب «مَفْعِل» این ریشه است که به معنای جایگاه سجدهکردن تفسیر میگردد و بر اهمیتی که این فعل عبادی در اسلام دارد، تأکید میورزد.
شایان ذکر است که این مادهی لغوی، بهطور گسترده در قرآنکریم بهکار رفته است؛ بهگونهای که مشتقات آن از جمله فعل «سَجَدَ» و اسم «سُجُود» در مجموع ۹۲ بار در آیات الهی تکرار شدهاند. این تکرار نمایانگر محوریت مفهوم سجده، به عنوان یکی از ارکان اصلی نماز و نماد اوج تسلیم در برابر فرمان خداوند است. بنابراین، مسجد نه تنها یک بنای فیزیکی، بلکه نماد عینی و مکانی مقدس برای تجلی این عمل عبادی بنیادین به شمار میرود.
در نتیجه، انتخاب این واژه برای نامگذاری اماکن عبادی مسلمانان، حامل معنایی عمیق و غنی است. مسجد، جایگاهی است که در آن مؤمنان با انجام سجده، عبادت خالصانه و اظهار بندگی خود را نسبت به معبود یگانه ابراز میدارند. این ریشهشناسی، بر نقش محوری مسجد به عنوان کانون عبادت، آموزش و تجمیع جامعهی مسلمانان صحه میگذارد و اهمیت آن را فراتر از یک مکان معماری، به عرصهی معنویت و هویت جمعی ارتقا میدهد.
