اویغوری

۱. زبانی از خانوادۀ زبان های اورالی که میان مردم اویغور رایج بوده است.
۲. خطی که این زبان با آن نوشته می شد.

زبان اویغوری یکی از شعب زبان ترکی که قوم اویغور بدان کلم می کردند یا خط اویغوری. ورود مبلغان عیسوی از ایران بکشور اویغور سبب انتشار یکی از شعب خط سریانی در میان عیسویان اویغوری گردید و این قوم کم کم زبان ترکی مخصوص خود را به آن خط که به خط اویغوری معروف شده نوشتند.
(صفت ) منسوب به اویغور. ۱ - از مردم اویغور. ۲ - زبان مردم اویغور. ۳ - خط مردم اویغور.

اویْغوری
از زبان های آلتاییک در شاخۀ جنوب شرقی (جغتایی) ترکیک، عمدتاً رایج در ترکستان چین و برخی نواحی قزاقستان و قیرقیزستان. اویغورها در آغاز از خط سغدی در آثار مکتوب خود استفاده می کردند، اما با پذیرفتن دین اسلام و تأثیر زبان های ایرانی، خط فارسی را پذیرفتند. از ۱۹۳۶ و ۱۹۵۰ از خط لاتین و سپس سیریلیک استفاده کردند. اما از ۱۹۷۶ دوباره خطی فارسی گونه رایج شد. واژه های ترکی، فارسی، عربی، چینی و روسی در اویغوری زیاد است. مرکز فرهنگی مهم اویغوری کاشغر است که زبان فارسی از قدیم جایگاه مهمی در آن داشته است. زبان اویغوری امروزی از آمیزش ترکی جغتایی و زبان های ایرانی به وجود آمده و خود به زبانی مستقل تبدیل شده است و از این رو همچون جغتایی، به سبب همزیستی و همسایگی با خراسان بزرگ و ناحیۀ پامیر سرشار از واژه های فارسی است و حتی واژه های دخیل عربی از راه فارسی وارد اویغوری شده است که در واژه های ترکیبی دیده می شود. واژه های ترکیبی اویغوری در مجموع حالت های زیر را دارند: ترکی + ترکی، ترکی + فارسی، اروپایی + فارسی، روسی + فارسی، عربی + ترکی، چینی + فارسی، فارسی + فارسی. در خط فارسی اویغوری اِعراب نمی گذارند، بلکه حرکت حرف در خود واژه نشان داده می شود. مانند قه سیده که همان «قصیده» است و ئراده که همان «اراده» است. این موضوع باعث آشفتگی در ریشه یابی واژگانی می شود. زبان اویغوری از نظر دستوری همچون دیگر زبان های ترکی است و حتی هنگامی که واژه ای فارسی است، مثل آرزوکردن یا تیارکردن، به اویغوری آرزوفیلماق «آرزو کردن» و تیارلیماق «آماده کردن/تیارکردن» ادا می شود. ویژگی های دیگر صرفی و نحوی اویغوری را می توان در ترکی باز جست.

💡 زبان جغتایی (به جغتایی: چغتای) زبانی منقرض‌شدهٔ ترکی در آسیای میانه است که از دوران تیمور لنگ تا اوایل قرن بیستم زبان ادبی مشترک ترک‌زبانان این منطقه به‌شمار می‌رفت. جغتایی نیای زبان‌های قارلقی همچون ازبکی و اویغوری است. علی‌شیر نوایی یکی از ادیبان و شاعران مشهور ادبیات جغتایی است. بابر، مؤسس سلسلهٔ گورکانی در هند، نیز کتاب بابرنامهٔ خود را به زبان ترکی جغتایی نوشت.

💡 الفبای اویغوری دارای ۸ واکه است. به مانند سایر زبان‌های ترکی، واکه‌های اویغوری به پسین و پیشین تقسیم می‌شوند. کلمات در اویغوری باید از قانون هماهنگی واکه‌ای تبعیت کنند، به این معنی که واکه‌های یک کلمه، همگی یا واکه پسین ویا همگی واکه پیشین می‌باشند.

💡 در دهه‌های اخیر، در الفبای آواری، به مانند الفباهایی چون اویغوری، کردی، و قرقیزی، ارجحیت بر این بوده که اِعراب را از نوشتار حذف کرده، و بجای آن از اشکال مختلف حروف موجود استفاده کنند. به طور مثال، در الفبای آواری، چهار نوع حرف «ی» به شرح زیر وجود دارد.

💡 استاندار استانبول شاهین این حمله را یک «اقدام تروریستی خشونت‌آمیز و ظالمانه» توصیف کرد. بنا به روزنامه هابرتورک کارگران اویغوری که در یک رستوران در محله زیتین‌بورنو کار می‌کردند، کرایه تاکسی تروریست‌ها را جور کرده‌اند اما مالک کلوب رینا با رد این ادعا گفته‌است این حرف را فقط یک راننده تاکسی زده‌است و شاهد دیگری برای این ادعا وجود ندارد.

💡 زبان ازبکی یکی از زبان‌های ترکی نزدیک به زبان اویغوری است و هر دوی آن‌ها به شاخهٔ زبان‌های قارلقی از خانوادهٔ زبان‌های ترکی تعلق دارند. زبان ازبکی تنها زبانی رسمی دولتی کشور ازبکستان است و از سال ۱۹۹۲ تاکنون به‌طور رسمی با الفبای لاتین نگاشته می‌شود.