ابن بطریق

 نام کامل وی ابوالحسن یا ابوالحسین بن حسن بن حسین بن علی بن محمدبن یحیی بطریق الحلی است، یکی از برجستگان حوزه حدیث و کلام شیعه در سده ششم هجری قمری (حدود ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ میلادی) محسوب می‌شود. این عالم گرانقدر، آثار متعددی در اثبات فضائل و مناقب اهل بیت (علیهم السلام) به رشته تحریر درآورده که نشان‌دهنده عمق دانش و تعهد وی به مذهب شیعه است. از جمله تألیفات مشهور ایشان می‌توان به «کتاب خصایص» در بیان ویژگی‌های منحصر به‌ فرد امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) اشاره کرد که این اثر به زیور طبع نیز آراسته شده است. علاوه بر این، وی کتاب «العمدة فی عیون صحاح الأخیار فی مناقب الامام علی بن ابی طالب» و همچنین «کتاب اتفاق صحاح الاثر فی امامة الأئمة الاثنَیْ عَشَر» را برای تبیین امامت ائمه دوازده‌گانه به نگارش درآورده است.

علاوه بر مباحث امامت و فضائل، قلم ابن بطریق حلی در زمینه‌های کلامی و فقهی نیز فعال بوده است. او کتابی با عنوان «الرد علی اهل النظر فی تصفح ادلة القضاء و القدر» را به منظور پاسخگویی به شبهات و نقد دیدگاه‌های مخالفان در باب قضا و قدر تألیف کرد. همچنین، اثر مهم دیگر او «کتاب نهج العلوم الی نفی المعدوم» است که به «سؤال اهل حلب» نیز شهرت دارد و نشان‌دهنده تبادلات علمی وی با مراکز فکری گوناگون است. اثر فقهی کلامی او، «کتاب تصفح الصحیحین فی تحلیل المتعتین»، نیز در مجالی دیگر به مباحث تحلیلی پیرامون دو نوع متعه (از منظر فقهی) پرداخته است.

دومین شخصیت برجسته‌ای که با نام ابن بطریق شناخته می‌شود، اوطوقیوس یا افتیخوس سعید بن بطریق فسطاطی است که در قرن چهارم هجری (معادل اواخر قرن نهم و اوایل دهم میلادی) زندگی می‌کرد. این دانشمند مسیحی، که منصب بطریق اسکندریه را بر عهده داشت، به عنوان یکی از پزشکان مشهور زمان خود شهرت داشت و در حوزه طب تبحر فراوانی کسب کرده بود. از تألیفات پزشکی او آثاری به جای مانده است. با این حال، مشهورترین اثر وی کتاب تاریخی جامع با عنوان «نظم الجوهر» است که در آن به تاریخ سلاطین، خلفا، سرگذشت مسیحیت و بطارقه، و همچنین اعیاد نصاری پرداخته است. یحیی بن بطریق، یکی از خویشاوندان او، ذیلی بر این کتاب تاریخی ارزشمند نگاشته است. افزون بر این، ابن بطریق دارای برادری به نام عیسی بود که ایشان نیز در مصر به شغل طبابت اشتغال داشت.