واژهٔ «آواری» در متون کهن فارسی و فرهنگهای لغت، به معنای آوارگی و بیخانمانی بهکار رفته است. این معنا بیشتر در توصیف وضعیت انسانهایی دیده میشود که بر اثر حوادث طبیعی، جنگ، یا نابسامانیهای اجتماعی، سرپناه و جایگاه ثابت خود را از دست دادهاند و ناچار به کوچ و سرگردانی شدهاند. ازاینرو، «آواری» بار معنایی اندوهبار و اجتماعی دارد و اغلب با مفاهیمی چون بیپناهی، دربدری و ناپایداری زندگی همراه است.
در معنایی دیگر، «آواری» به تودههای خاک، سنگ و مصالحی اطلاق میشود که در اثر خرد شدن، ریزش یا فروریختن کوه، ساختمان یا سازهای دیگر پدید میآیند. این کاربرد بیشتر در توصیف پدیدههای طبیعی مانند رانش زمین، ریزش کوه یا ویرانیهای ناشی از زلزله دیده میشود و جنبهای عینی و فیزیکی دارد. در این معنا، «آواری» نشاندهندهٔ انباشت بینظم و سنگین بقایای فروپاشیده است.
صورت دیگر این واژه، یعنی «اواری»، در برخی منابع لغوی بهعنوان جمع واژهٔ «آری» ذکر شده است. این کاربرد بیشتر جنبهٔ زبانشناختی و فرهنگنویسانه دارد و در کتابهایی چون «منتهیالارب» و «ناظمالاطباء» به آن اشاره شده است. برای درک دقیقتر این معنا، لازم است به مدخل «آری» در منابع مربوط رجوع شود، زیرا «اواری» بهتنهایی کمتر در زبان امروز بهکار میرود و بیشتر ارزش ارجاعی و تاریخی دارد.
