القسمه

«القِسمه» واژه‌ای عربی است که از ریشه «قسم» گرفته شده و به معنای تقسیم کردن، سهم‌بندی و مشخص کردن نصیب هر فرد از یک مال، دارایی یا حق مشترک است. این واژه در متون دینی، فقهی و ادبی برای بیان فرایند توزیع عادلانه اموال و تعیین سهم افراد به کار می‌رود. در آیه هشتم سوره نساء، در عبارت «وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُو الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا»، منظور از «القسمه» زمان یا فرایند تقسیم ارث و اموال میان وارثان است. در این آیه سفارش شده است که اگر هنگام تقسیم میراث، خویشاوندان نیازمند، یتیمان و مستمندان حضور داشته باشند، از آن مال چیزی به آنان داده شود و با آنان به نیکی و احترام سخن گفته شود. بنابراین «القسمه» در این بافت تنها به معنای یک تقسیم ساده نیست، بلکه مفهومی مرتبط با عدالت، رعایت حقوق دیگران و توجه به نیازمندان را نیز در بر دارد. این واژه در زبان عربی و متون اسلامی گاه به معنای سهم و نصیب تعیین‌شده برای هر شخص نیز به کار می‌رود و از همین رو با مفاهیمی مانند بهره، حصه و نصیب ارتباط معنایی دارد. در مجموع، «القسمه» به معنای تقسیم‌بندی، سهم‌بندی و اختصاص دادن سهم و نصیب افراد از یک مال یا حق مشترک است و در متون دینی غالباً با مفاهیم عدالت، انصاف و رعایت حقوق اجتماعی همراه می‌شود.