دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] پیرشمس (یا شمس الدین)، یکی از اولین داعیان اسماعیلیه نزاری در شبه قاره هند است.
داعیان اسماعیلی را عمدتاً در هندوستان «پیر» خطاب می کردند.فعالیت پیرهای اسماعیلی نزاری که از اوایل قرن هفتم از الموت به هندوستان گسیل می شدند، ابتدا در منطقه سند متمرکز بوده است.بنابر روایات سنتی اسماعیلیان نزاری هند، که عمدتاً در ادبیات دینی منظوم آن ها مشهور به «گنان» ها انعکاس یافته است، پیرشمس اولین کسی بود که در هند دعوت نزاری را شروع کرد.باید توجه داشت که از گنانها نمی توان به عنوان منابع قابل اعتماد تاریخی استفاده کرد.بعضی از این منابع قبل از پیرشمس، از پیر صلاح الدین هم که گاهی به عنوان پدر پیرشمس معرفی شده است، نام برده اند.در هر حال، گنانها متذکر می شوند که پیرشمس و دیگر پیرهای اولیه همگی از الموت برای اشاعه دعوت اسماعیلیه نزاری، که در شبه قاره هند با عنوان «سات پانت» یا صراط حقیقی (برای رستگاری) شهرت یافت، گسیل شده بوده اند.به طور کلی، پیرشمس شخصیت ناشناخته ای است که درباره او همه گونه افسانه پرداخته شده است، و تواریخی هم که برای زمان فعالیت او ذکر شده اند بسیار متفاوت اند.در بعضی از گنانها، که به پیرشمس منسوب اند، از قاسم شاه، یعنی بیست و نهمین امام نزاری که در نیمه اول قرن هشتم هجری می زیسته، به عنوان امام معاصر وی، یاد شده است، و به این ترتیب فعالیتهای خود پیرشمس نیز به همان زمان برمی گردد.ولی طبق گنانهای دیگر، روزگار فعالیت پیرشمس دو قرن زودتر، یعنی در قرن ششم، بوده است.
