مسجد جمعه

[ویکی فقه] یکی از مساجد متبرک و تاریخی مدینه، مسجد جمعه است.
این مسجد، به مناسبت این که در محله بنو سالم قرار داشته، به نام مسجد بنو سالم نیز شناخته می شود. این محله در کنار وادی رانوناء، یکی از وادی های مهم مدینه قرار داشته و به همین مناسبت، روزگاری این مسجد را مسجد الوادی می نامیده اند. به علاوه، نام دیگر آن مسجد عاتکه می باشد؛ نامی که در قرن سوم رواج یافت. ابن شبّه با یادآوری خبر نماز خواندن پیامبر(صلی الله علیه وآله) در آن، آن را مسجد عاتکه نامیده است.
علت نامگذاری
نامگذاری به مسجدالجمعه به این مناسبت است که حضرت رسول(صلی الله علیه وآله) پس از اقامت چند روزه در قبا، زمانی که عازم بخش اصلی یثرب شدند، در اینجا نماز جمعه اقامه کردند. این نخستین نماز جمعه ای است که به امامت رسول خدا(صلی الله علیه وآله) برگزار شد. ابن اسحاق به صورت کلّی، بدون اشاره به مسجد، نوشته است که حضرت نماز جمعه را در وادی رانوناء خواندند. در برخی نقل ها آمده است که مُصْعَب بن عُمَیر یا اسعد بن زراره، پیش از ورود رسول خدا(صلی الله علیه وآله) به مدینه، با مسلمانان نماز جمعه خوانده است.مسجد یاد شده، در شمال مسجد قبا، با فاصله ای حدود ششصد تا هشتصد متر قرار دارد و برخلاف مسجد قبا، تنها در اوقات نماز باز است.
باز سازی مسجد
این مسجد که به مانند مسجدالنبی(صلی الله علیه وآله) از خشت و گل ساخته شده بود و سقفی کوچک داشت، بعدها بازسازی شد و از سنگ بنا کردند و دیوار آن کوتاه؛ یعنی تا نصف قامت انسان بوده است. مساحت مسجد تا قرن هشتم بسیار کم بوده و در قرن نهم هجری، بازسازی شده است. طول آن از شمال به جنوب ۱۰ متر و عرض آن از شرق به غرب ۲۵/۸ متر بوده و شبستان مسقّفی هم برای آن ساخته شده است. در نقلی دیگر آمده است که مسجد تا قبل از بنای نخست سعودی، مسجد کوچک با طول و عرض هشت در شش بوده است.بازسازی نخست آن، توسط سید حسن شربتلی ـ از اشراف مدینه ـ که این مسجد در میان باغ های وی قرار داشت، انجام گرفت. اهمیت این مسجد سبب شد تا در سال ۱۴۱۲ ق مورد توجه جدی دولت سعودی قرار گیرد و به شکل بسیار زیبایی در مساحت ۱۶۳۰ متر بازسازی شود.

💡 نتوانستند بتون را داغان کنند. از هر کجا بود دینامیت پیدا کرده، آوردند و قبر را منفجر کردند. صبح آن روز دیدند که یکی از مناره مسجد جمعه که زینت‌بخش شهر بود، کج شده‌است. گفتم که کج شد. آن هنگام اندکی مشخص می‌شد، ولی الان به‌طور کامل دیده می‌شود. این هم دردی شد از آن موقع. اکنون کارشناسان هر چه سعی و تلاش می‌کنند به جایی نمی‌رسند. بی‌خود نگفته‌اند که آنچه آدمی به خود می‌کند، دیگری نمی‌تواند بکند [از ماست که بر ماست]. حداقل امروز باید بیدار شویم.

💡 شکل‌گیری و نقشه مسجد جمعه اردبیل برخلاف مساجد دوره سلجوقی که اغلب به صورت چهار ایوانی بنا می‌شده ساخته شده‌است. این موضوع یکی از مختصات استثنایی پلان مسجد جمعه اردبیل محسوب می‌شود. در زیر تالار اصلی مسجد، به منظور تسهیل عبور و مرور مردم و دسته‌ها و اجتماعات، دهلیزها و راهروهایی به صورت شبکه‌ای منظم و محاسبه شده ساخته شده‌است که در فاصله هر دو متر به صورت چهار راهی متقاطع این معبرها دیده می‌شوند و بلندی هر یک از این راهروهای زیرزمینی ۱۹۰ سانتی‌متر و دارای ۸۰ سانتی‌متر پهنا می‌باشد.