قتیبه

( قتیبة ) قتیبة. [ ق ُ ت َ ب َ ] ( اِخ ) ابن سعدبن راهویه از راویان صحیح مسلم است. ( تاریخ گزیده چ لندن ص 800 ).
قتیبة. [ ق ُ ت َ ب َ ] ( اِخ ) ابن سعید از محدثان است. وی از مالک بن انس روایت میکند. ( منتهی الارب ).
قتیبة. [ ق ُ ت َ ب َ ] ( اِخ ) ابن مسلم باهلی وی در زمان عبدالملک بن مروان ( 65 -85 هَ.ق. ) از طرف حجاج بن یوسف به حکومت خراسان منصوب شد. حجاج به سال 85 یزیدبن مهلب را از خراسان معزول کرد و خراسان قتیبةبن مسلم را داد. در زمان ولیدبن عبدالملک مروان قتیبه از خراسان به ترکستان رفت و سکندریه را با جنگ گرفت و به سال 87 از آنجا خواسته ٔفراوان آورد و بتان زرین و سیمین و از آن جمله بت زرین بود دویست و پنجاه هزار مثقال، همه بتان را بگداخت و بر لشکر بخش کرد بعد از آن بخارا و سمرقند و سغد و جاج و فرغانه که شهرستان آن را کاشان خوانند و خوارزم و دیگر ولایات ترک در فرمان خود آورد و به خراسان آمد و مرو دارالملک ساخت. در زمان سلیمان بن عبدالملک قتیبه با قوم کاشعر تمیمی به جزیت صلح کرد و بر سلیمان عاصی شد و لشکر بر او بیرون آمدند وکیعبن ابی شوریر تمیمی را بر خود امیر کردند وکیع با قتیبه جنگ کرد و کشته شد و از آن همه لشکر که با او بودند یک کس بیش نرست. سلیمان در عراقین و خراسان و ترکستان با قتیبه جنگ کرد. قتیبه در ترکستان فتح ها کرد و قلاع و بلاد مسخر گردانید و فتح گرگان و طبرستان که هیچ پادشاه از اکاسره و خلفای اسلام را دست نداده بود او رامیسر شد و چندان خواسته یافت که هزار هزار دینار زرسرخ خمس آن بود و در این معنی نامه ای به سلیمان می نوشت. وزیرش صالح بن عبداﷲ گفت ذکر مبلغ مکن مبادا بر تو حجت نشیند. وی بنوشت و بعد از مرگ سلیمان از آن زحمت دید. ( تاریخ گزیده چ لندن ص 272، 273، 276، 277،839 ). دوران خلافت عبدالملک و حکومت عمال ستم پیشه او یعنی حجاج بن یوسف ثقفی و قتیبةبن مسلم باهلی زمان شدت تعصب عربی و دوره محنت و خواری مسلمین غیرعرب است، مظالم بیست ساله حجاج و خونریزیها و خانمانسوزیهای قتیبه در خراسان و ماوراءالنهر تسلط عربی یعنی بنی امیه را که هنوز درست در این نواحی ریشه ندوانیده بود قوت داد و بسیاری از ایرانیها و آثار و کتب ایشان را یا به اسم ملت پرستی و ایران دوستی و یا بنام طرفداری از مخالفین بنی امیه نابود ساخت. ( خاندان نوبختی تألیف عباس اقبال ص 63 و 64 ). و رجوع شود به احوال و اشعار رودکی سمرقندی ص 254، 255، 256، 257، 258.

ابن مسلم بن عمروبن حصین باهلی از رجال دوره مروانی ( و. ۴۹ ه ق. / ۶۶۹ م. - مقت. ۹۶ ه ق. / ۷۱۵ م. ) وی بسال ۸۵ ه ق. در زمان عبدالملک از طرف حجاج بجای یزید ابن مهلب حاکم خراسان شد. در زمان ولید بن عبدالملک وی از خراسان بترکستان رفت و اسکندریه را با جنگ تصرف کرد و سپس بخارا سمرقند سغد چاچ فرغانه خوارزم و دیگر ولایات آن سامان را متصرف شد و بخراسان بازگشت و مرو را دارلملک ساخت. در زمان سلیمان بن عبدالملک قتیبه با قوم کاشغر بجزیت صلح کرد و بر سلیمان عاصی شد. لشکر براو خروج کردند و وکیع بن ابی شوریر تمیمی را امیر خود نمنودند. وکیع با قتیبه جنگید و کشته شد. سلیمان در عراق و خراسان و ترکستان با قتیبه جنگ کرد. قتیبه در ترکستان فتحها نمود و خواسته بسیار گرد آورد ولی در فتنه ای که لشکریان برپا کرده بودند کشته شد.
دینوری عبدالله بن مسلم مکنی به ابو محمد.

💡 در مورد واقعهٔ عاشورای سال ۶۱ اغلب تاریخ‌نگاران اهل سنت از جمله محمد بن جریر طبری، بلاذری، عمر بن سعد، ابن قتیبه دینوری، احمد بن داوود دینوری و عزالدین بن اثیر واقعه کربلا را به‌تفصیل و بر اساس روایت ابومخنف بیان کرده‌اند.

💡 حیی قتیبه عامل طوس بود و اینقدر او را واجب داشت و از خراج فرو نهاد. لا جرم نام او تا قیامت بماند و پادشاهان همی‌خوانند.

💡 در سال ۹۰ هجری، نیزک بادغیس، ترسل‌شاه فاریاب همراه با گوزگان شاه گوزگانان، اسپهبد بلخ، سهرک‌شاه طالقان، تگین شاه کابل و جیغویه شاه تخارستان علیه قتیبه بن مسلم قیام کردند تا او را از ولایتداری خراسان بر اندازند.

💡 غیر از طبری و یعقوبی که در بخش‌های نخستین تاریخ‌های خود داستان خلقت و قصص انبیا را مطابق تورات، با استفاده از آیات و روایات اسلامی آورده‌اند، در آثار ابن قتیبه و مقدسی و ابن ندیم و مسعودی و ابوریحان بیرونی اطلاعات قابل توجهی در باب تورات به دست می‌آوریم. به نظر می‌رسد که ابن قتیبه ترجمه عربی تورات را در اختیار داشته‌است

💡 ولی سرانجام، با دلاوری الهام بخش چند رهبر عرب و کار پیشتازان تحت فرماندهی حارث بن ثریج و قطان بن قتیبه این وضعیت اعراب پایان یافت و آنها به بخارا رسیدند و آنجا را محاصره کردند.

💡 دوران یونانی فاریاب با فتح شمال افغانستان توسط مسلمانان عرب بین سالهای ۶۵۱ الی ۶۶۱ میلادی پایان یافت. در سال ۹۰ هجری، نیزک بادغیس، ترسل‌شاه ولایت فاریاب همراه با گوزگان شاه گوزگانان، اسپهبد بلخ، سهرک‌شاه تالقان، تگین شاه کابل و جیغویه شاه تخارستان علیه قتیبه بن مسلم قیام کردند تا او را از ولایتداری خراسان بر اندازند.