پشت باغ

پشت باغ. [ پ ُ ] ( اِخ ) نام دیهی از توابع بیضا فرسخی بیشترمیانه شمال و مغرب تل بیضاست. ( فارسنامه ناصری ).

نام دیهی از توابع بیضا

پشت باغ یا خلف باغ یکی از محلات قدیمی یزد می باشد که در هستهٔ مرکزی شهر واقع شده و در بافت تاریخی شهر یزد می باشد. این محله در قدیم از قریه ها یا روستاهای اطراف یزد محسوب می شده و جزء ظاهر اصلی شهر نبوده است.
محله پشت باغ در حد فاصل میدان آزادی ( باغ ملی )، چهارراه ایرانشهر، میدان شهید بهشتی و قسمتهایی از کوچه آب تفت و هاشم خان و از طرف شرق به کوچه گاراژ ناجی و از طرف شمال به بلوار امامزاده جعفر، و از جنوب به خیابان فرخی و از شرق به خیابان ایرانشهر و محلات عرقپزها، گلچینان، مصلی، کوی میرقطب و از طرف غرب به خیابان مطهری و محله چهار منار محدود می شود. باید توجه داشت محدودهٔ پشت باغ پس از احداث خیابان های جدید دگرگون گشته و شامل بخش هایی از کوی و بزرن های مختلف از جمله کوچه خطیب و محلات گودال مصلی و مصلی عتیق و کوی گلچینان می شود.
موضع اصلی محله پشت باغ از این قرار است که باغی بوده احداثی عزالدین لنگر از اتابکان یزد موسوم به باغ عزآباد که بعدها خشکیده و خراب شده که دو قطعه زمین بایر از آن باقی مانده بود که در لهجهٔ یزدی به آن باغُکِ پشت باغ می گفتند یعنی باغ کوچک که قبرستان بود که مردم می رفتند و در آن محل فاتحه اهل قبور خوانده و برای مردگان طلب آمرزش می نمودند و در حال حاضر هنرستان شهید رجایی شده است، موقع ساخت هنرستان بدستور آیت الله حاج شیخ غلامرضا فقیه خراسانی کلیهٔ استخوانهای مردگان را در حسینه قائمیه مدفون کردند.
در تواریخ محلی یزد آمده است که عزالدین لنگر از سلسلهٔ اتابکان یزد، در خارج از شهر جهت سکنی خود باغ وسیع و عمارتی بلند و زیبا احداث کرد و آن را باغ عز آباد نام نهاد، در آن مکان محله ای مشهور تحت عنوان خلف باغ عز آباد ساخته شد، با توجه به قرارگیری این محله پشت باغ مذکور به این نام خوانده شده است.
اگر چه امروزه محله پشت باغ جایگاه اجتماعی بالایی را ندارد و در قرن حاضر مانند گذشته افراد اصیل و نجیب در این کوی کمتر زندگی کرده اند اما وجود بناهایی نظیر کاروانسراها و بازارها، مساجد و حسینیه ها، بقعه ها و خانه های اعیانی و آب انبارها نشان از اهمیت تجاری و مذهبی این محله و رونق آن در گذشته ای نه چندان دور بوده است. شغل ساکنان محله پشت باغ در قدیم مخصوصاً کوچه خطیب و کوچه های اطراف باغک پشت باغ نساجی ( شَعربافی ) و قسمت های دیگر از قبیل کوچه بزرگ پشت باغ و حسینیه نقشین و محله پشت صحرا و غیره به شغل مسگری مشغول بودند، که حاکی از آن است اقشار متوسط و متوسط رو به پایین شهر ساکنین غالب این کوی و برزن بوده اند.

💡 خانه ارزانی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در ابرکوه، خیابان نسقی، پشت باغ ارزانی واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳ با شمارهٔ ثبت ۱۱۶۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

💡 حمام پشت باغ مربوط به دوره قاجار است و در یزد، خیابان ایرانشهر، مجاور کوچه شهید برزگر واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۵۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

💡 خانه رباب رشالی مربوط به دوره پهلوی اول است و در شیراز، خیابان قاآنی شمالی، پشت باغ ایلخانی، روبروی پلاک ۴ واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۶۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

💡 آب جاری در جوی‌ها، استخرها و حوضهای باغ از چشمه سلیمانیه تأمین می‌شود. آب این چشمه ابتدا در استخری در پشت باغ جمع می‌شود. اختلاف ارتفاع این استخر نسبت به سطح جوی‌ها، ایجاد فواره‌هایی را امکان‌پذیر کرده‌است که به روش ثقلی آب را به بالا پرتاب می‌کنند.

💡 خانه صفادهقان مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، محله میدان شاه، پشت باغ ایلخانی، کوچه خان باباخانی، ۱۱ واقع شده و این اثر در تاریخ ۸ مرداد ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۰۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.