نام فرقهای از شیعیان امامی است که در تقابل با فرقهی واقفه شکل گرفت. واقفیه بر این باور بودند که امامت پس از امام هفتم، موسی بن جعفر(ع)، متوقف شده و ایشان را به عنوان امام غایب میشناختند. در مقابل، قطعیه امامت حضرت موسی بن جعفر(ع) را منقطع ندانسته و قائل به تداوم امامت پس از ایشان شدند؛ بنابراین امامت فرزندش، حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، را به عنوان امام هشتم پذیرفتند. به همین جهت، آنان را قطعیه نامیدند، چرا که در امامت حضرت رضا(ع) قطع و یقین داشتند. دوازدهامامی در شمار فرقههای قطعیه محسوب میشود.
این تقسیمبندی و شرح فرقههای مذکور در مهمترین منابع فرقنگاری اسلامی ثبت شده است. از جمله میتوان به کتابهای الفَرَق بین الفِرَق عبدالقاهر بغدادی، «المقالات» ابوالقاسم اشعری، ملل و نحل شهرستانی و الفصل ابنحزم اندلسی اشاره کرد که در آنها به شرح باورها و تمایزات این فرقه پرداختهاند. این گروه نقش تعیینکنندهای در تثبیت و تداوم خط امامت پس از امام کاظم(ع) داشتند. خاندان فرهیختهی نوبختی نیز که از عالمان برجستهی شیعه بودند، عمدتاً در زمرهی قطعیه به شمار میآمدند و در گسترش و دفاع از این دیدگاه تلاش بسیاری کردند. پذیرش امامت حضرت رضا(ع) از سوی این فرقه، زمینهساز تداوم بیوقفهی سلسلهی امامت تا امام دوازدهم گردید.
( قطعیة ) قطعیة. [ق َ عی ی َ ] ( اِخ ) فرقه ای از شیعیان امامی هستند که در مقابل فرقه واقفه به رحلت امام موسی بن جعفر قطع کرده اند. اثناعشریه از فرق قطعیه محسوبند. رجوع به فرق ص 67 و مقالات اشعری ص 17 و 18 و الفرق ص 49 و شهرستانی ص 127 و ابن حزم ج 3 ص 181 شود. جماعتی که برخلاف واقفه امامت را پس از امام هفتم حق امام ابوالحسن علی موسی الرضا ( 155-203 هَ. ق. ) دانستند و به همین مناسبت به اسم قطعیه مشهور شدند. رجوع به خاندان نوبختی ص 53 و 79 و 101 و 102 و 106 و 117 و 151 و 261 شود.
فرقه ای از شیعیان امامی که در مقابل فرقه واقفه برحلت امام موسی بن جعفر ۴ قطع کرده اند. اثنا عشریه از فرق قطعیه هستند.
( صفت ) مونث قطعی: حرکت قطعیه.
قَطْعیّه
نام یکی از فرقه های شیعه. بعد از شهادت حضرت موسی بن جعفر (ع) (۱۸۳ق)، گروهی از یاران آن حضرت و وکلای ایشان در نقاط مختلف به این نظریه گراییدند که امام زنده است جز آن که از نظرها پنهان گردیده و به زودی به عنوان قائم آل محمد (ص) ظاهر شده و حکومت عدل اسلامی را پایه گذاری خواهد فرمود. در آغاز که گفته می شد امام در فاصلۀ ۸ماه ظاهر خواهد شد، به نظر می رسد گروه پس از این، عقیدۀ خود را عوض نکرده و هیچ کس را به عنوان جانشین آن حضرت نپذیرفتند در جامعۀ شیعه با نام «واقفه» شناخته شده و بعدها از طرف مخالفان خود «ممطوره» (باران زده) خوانده شدند و دانشمندان و محدثان از میان آنان برخاستند. پیروان این مذهب حداقل تا اواسط قرن ۶ وجود داشته اند. با توجه به این که امام هفتم در زندان درگذشته و هیچ یک از شیعیان آن حضرت در موقع شهادت ایشان حضور نداشت که بر رحلت ایشان شهادت دهد، طبیعی بود که بسیاری نتوانند بپذیرند که آن حضرت درگذشته است. با وجود این، در گذشتِ زمان، بیشتر شیعیان فرزند ارشد ایشان، حضرت رضا (ع) را به عنوان امام و جانشین ایشان پذیرفتند. این گروه از شیعیان با نام «قطعیه» شناخته شدند. گفته شده که وجه این تسمیه آن است که اینان به رحلت حضرت موسی بن جعفر (ع) (یا بر امامت حضرت رضا (ع)) قاطع شدند.
