چرخ دولابی
چرخ دولابی در زبان فارسی کنایه‌ای شاعرانه است که به آسمان یا همان فلک اشاره دارد. واژه‌ی دولاب در اصل به معنای چرخی است که با آن آب از چاه یا نهر کشیده می‌شود. از آن‌جا که آسمان در نگاه قدما همچون چرخی بزرگ و گردان در حرکت بود، آن را به چرخ دولابی تشبیه کرده‌اند.
این تعبیر بیشتر در ادبیات و شعر فارسی دیده می‌شود؛ جایی که شاعران برای بیان بی‌ثباتی دنیا، گردش روزگار و تغییر احوال انسان‌ها از این ترکیب استفاده می‌کردند. آسمان در نظر آنان همچون چرخی پیوسته در گردش بود که سرنوشت و خواب و بیداری آدمیان را رقم می‌زند.
برای نمونه در بیت آورده‌شده: «زین چرخ دولابی ترا آمد گران خوابی ترا / فریاد از این عمر سبک زنهار از این خواب گران»؛ شاعر با استفاده از تعبیر «چرخ دولابی»، ناپایداری روزگار و گذران سریع عمر را به تصویر کشیده است؛ به این معنا که گردش آسمان پیوسته انسان را از بیداری به خواب و از شادی به غم می‌برد. بنابراین، این اصطلاح کنایه از آسمان و ناپایداری روزگار است.
مترادف‌ها
چرخ ریسندگی
لغت نامه دهخدا
چرخ دولابی. [ چ َ خ ِ ] ( ترکیب وصفی، اِ مرکب ) کنایه از آسمان است. ( برهان ) ( انجمن آرا ) ( آنندراج ). آسمان. ( ناظم الاطباء ). چرخ. چرخ دوار. چرخ گردنده:
فغان زین چرخ دولابی که هر روز
به چاهی افکند ماه دل افروز.جامی ( از انجمن آرا ).|| بخت ناپایدار. ( ناظم الاطباء ). رجوع به چرخ دوار شود.
جمله سازی با چرخ دولابی
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید. گزارش محتوای نامناسب
💡 فغان زین چرخ دولابی که هر روز به چاهی افکند ماهی دل افروز
💡 غم چرخ دولابی واژگون بدین صورتم کرد زار و زبون
💡 تو قیاس از چرخ دولابی بگیر گردشش از کیست از عقل مشیر
💡 به خون سرگشته تر دارم دلی از چرخ دولابی نیفتم در خیال خود که در گردابم اندازد
💡 نهال روضه ی دولت که چرخ دولابی بود بگلشن او سر فکنده چون دولاب
💡 در ماشین‌آلات صنعتی قدیمی، چرخ دولابی نقش بسیار مهمی در ذخیره انرژی جنبشی و حفظ تداوم حرکت قطعات دستگاه در هنگام تغییر سرعت‌های ناگهانی ایفا می‌کرد.
💡 مهندس مکانیک توضیح داد که برای تنظیم دقیق سرعت چرخش موتور، باید اندازه و وزن چرخ دولابی را بر اساس نیازهای تولیدی کارخانه به‌دقت محاسبه و طراحی کرد.
💡 استفاده از یک چرخ دولابی استاندارد و باکیفیت می‌تواند باعث جلوگیری از لرزش‌های شدید در سیستم‌های انتقال قدرت و افزایش طول عمر کلی دستگاه‌های تولیدی شود.
