سرزمین ایران

[ویکی نور] سرزمین ایران، کتابی است در دو جلد، حاصل مجموعه مقالاتی از اساتید تاریخ دانشگاه کمبریج. این نوشتار در واقع ترجمه بخشی از جلد اول از مجموعه تاریخ کمبریج «The combridg history of iran» به حساب می‎آید که به سرپرستی ویلیام بین فیشر ویراستاری گردیده و توسط مرتضی ثاقب‎فر ترجمه فارسی شده است. محتوای این کتاب در واقع بررسی چکیده اطلاعات جمعیت‎شناختی و جغرافیایی درباره ایران است، که به بررسی وضعیت اقلیمی بسیاری از نقاط ایران از لحاظ آب‎وهوا، کوه‎ها و دره‎ها، زمین‎ها و خاک‎ها، اقسام موجودات زنده و مردم و خصوصیات مرتبط با آن‎ها می‎پردازد.
جلد اول، مشتمل است بر: یک مقدمه از سرویراستار، یک مقدمه از ویراستار و محتوای مطالب مشتمل بر یازده فصل.
جلد دوم، نیز مشتمل بر یازده فصل است (فصل دوازدهم تا بیست‎ودوم).
سرویراستار کتاب، در مقدمه به مطالب ارزشمندی در مورد ایرانیان اشاره می‎کند: وقتی خواننده به کاوش در چشم‎انداز شکوهمند تاریخ ایران می‎پردازد و تمدن مستمر نزدیک به سه هزار سال را مشاهده می‎کند، نمی‎تواند از یک‎پارچگی و اصالت پایدار این فرهنگ دچار شگفتی نشود. گرچه سرزمین پهناور ایران بارها از سوی مهاجمان بیگانه تاراج شده است و بارها در اسارت فرمانروایان بیگانه افتاده است، لکن مردم ایران هرگز ایمان خود را به سرنوشت والای ملت خود از دست نداده‎اند. هرگاه اندیشه‎های خارجی در اثر تجربه سال‎ها، ارزشمند تشخیص داده می‎شد، مردم ایران آماده بوده‎اند که آن اندیشه‎ها را بگیرند و ایرانی کنند و بر میراث غنی خود بیافزایند.
فصل اول کتاب نوشته و.ب. فیشر، استاد جغرافیای دانشگاه دارهام، در باب جغرافیای طبیعی ایران است. وی در این فصل ابتدا به میزان مساحت ایران اشاره و سپس در مورد شکل ظاهری ایران نظریاتی را مطرح نموده است؛ به‎طور کلی شکل ایران را همانند کاسه‎ای بیان می‎کند، با لبه بیرونی مرتفع که درون آن نامنظم و پست است. سپس در مورد منطقه زاگرس به‎عنوان یگانه منطقه طبیعی مهم ایران سخن به میان آورده، که بر تمام بخش غربی ایران حاکم است و لایه‎ها و شاخه‎های قله‎های مرتفع آن نه‎تنها در ایران، بلکه در تمام ناحیه خاورمیانه بی‎همتاست. در مورد تبریز که از جمله مهم‎ترین شهرهای ایران است بیان می‎دارد که: حداقل در سده کنونی، از لحاظ اهمیت، دومین شهر ایران بوده است؛ گرچه اندازه آن از لحاظ جمعیت به مشهد و اصفهان نزدیک شده است. تبریز در مقام پایتخت آذربایجان ایران و با ادامه پیوند‎های فرهنگی و سیاسی با روسیه و ترکیه، تا مدت‎ها به‎خاطر داشتن گروه‎های رادیکال و تند‎‎رویی که همیشه با سیاست ناسیونالیستی پهلویان در تهران سازگاری نداشتند، تا‎مدت‎ها شهری از نظر سیاسی دردسرساز تلقی می‎شد. شیراز، بزرگ‎ترین شهر منطقه جنوبی زاگرس است که از زمان ساسانیان و حتی شاید زودتر مسکونی بوده است. شیراز نیز مانند سایر شهرهای ایران فراز و نشیب‎های گوناگون به خود دیده است؛ رقابت‎های تجاری بریتانیا و هلند در ناحیه خلیج فارس در طول سده‎های هفتم و هشتم میلادی عامل بازدارنده‎ای برای رشد این شهر بود؛ اما شیراز دوباره در سده‎های نوزدهم و بیستم میلادی رشد و توسعه یافت.
خوزستان در ضلع جنوب غربی زاگرس مرکزی و در منطقه پست رود کارون واقع شده است. در سال‎های اخیر این منطقه به‎عنوان دروازه اصلی آبی ایران اهمیت بیشتری کسب کرده است.

💡 کردها مردمانی بومی هستند که امروز وارثان امپراتوری مادها می‌باشند کردستان بر اساس متون تاریخی و کاوش‌های باستان‌شناسی نخستین اقامتگاه اقوام بومی بوده که پیشینیهٔ آن‌ها به هزارهٔ سوم قبل از میلاد می‌رسد. بخشی از این اقوام (نیاکان کردهای امروزی) در منطقهٔ شرق و جنوب دریاچهٔ ارومیه ساکن شدند و نخستین دولت آریایی را به نام «ماد» در سرزمین ایران به وجود آوردند.

💡 حضور ایران در یکی از مهم‌ترین و پرتنش‌ترین مناطق جهان سبب شده موقعیت‌های فراوان جغرافیایی و زمینهٔ دسترسی به ظرفیت ژئوپلیتیک همواره مهیا باشد. یکی از شاهراه‌های عبور نفت در جنوب ایران در تنگهٔ هرمز واقع شده که بخشی از سرزمین ایران به حساب می‌آید.

💡 هر چند برخی از این حکومت‌های ملوک الطوایفی در فرجام روزگار ایلخانان برافتادند، اما جدایی قلمرو آن‌ها همچنان باقی‌ماند و حکومت ملوک الطوایفی که بعد از عهد تیمور هم به صورتهای دیگر ادامه حیات یافت، تا چندین سده بعد از بلیه مغولان، سرزمین ایران را عرصه تاخت و تاز و بی نظمی و اغتشاش کرد که رهایی از آن، نیازمند حکومت مرکزی مقتدر بود و نیل بدان تا عهد صفوی برای ایرانیان ممکن نشد.[نیازمند منبع]

💡 در شاهنامه آمده‌است که فریدون سرزمین خود را — که همه گیتی را شامل می‌شود — بین پسران خود تقسیم می‌کند. او سرزمین‌های انیرانی را به سلم و تور می‌دهد و سرزمین ایران را به جوان‌ترین پسرش، ایرج. سرانجام این اتفاق اتحاد میان دو برادر بزرگتر، یعنی فرمانروایان سرزمین‌های انیرانی در برابر ایران است. در پایان این داستان ایرانیان به فرماندهی منوچهر، شاهزاده ایرانی، بر انیرانان پیروز می‌شوند.