ابویوسف، با نام کامل یعقوب بن ابراهیم انصاری کوفی، از برجستهترین چهرههای فقه و قضاوت در تاریخ اسلام بهشمار میرود. وی در نیمهٔ دوم سدهٔ دوم هجری قمری میزیست و بهعنوان شاگرد ممتاز امام ابوحنیفه و از بنیانگذاران مکتب فقهی حنفی نقش اساسی ایفا کرد. شهرت وی بهویژه به دلیل تبحّر در علوم حدیث، فقه و نیز تصدی منصب قضاوت در دورهٔ خلافت عباسی است.
قاضی ابویوسف در دوران خلافت هارون الرشید به عالیترین مقام قضایی وقت، یعنی قاضیالقضات بغداد منصوب شد و در این جایگاه، تأثیر شگرفی بر شکلگیری و ساماندهی نظام دادرسی در دولت عباسی نهاد. از مهمترین آثار مکتوب او میتوان به کتاب الخراج اشاره کرد که به درخواست خلیفه و در باب مالیاتستانی و اقتصاد حکومتی نوشته شد و اثری پایهای در این حوزه محسوب میگردد. همچنین آثار ارزشمندی مانند الأثر و اختلاف ابن ابی لیلی و ابویوسف از او به یادگار مانده است که مبانی استدلالی و فقه مقارن مکتب حنفی را مستدل میسازد.
میراث فقهی و قضایی ابویوسف، نهتنها در توسعه و ترویج مکتب حنفی نقشی تعیینکننده داشت، بلکه بهعنوان الگویی از یک عالم مستقل و در عین حال مؤثر در ساختار حکومت، مورد احترام تمامی مذاهب اسلامی است. رویکرد او که تلفیقی از پایبندی به اصول فقهی و توجه به مصالح زمانه بود، زمینهساز بسیاری از تصمیمهای قضایی و حکومتی در سدههای پسین شد. نام و آثار قاضی ابویوسف تا امروز در مراکز علمی و فقهی زنده است و او را بهحق باید از ستونهای استوار تاریخ فقه اسلام دانست.
