زده

زده. [ زَ دَ / دِ ] ( ن مف )بمعنی خورده باشد که از چیزی خوردن است. ( برهان ). خورده شده. ( آنندراج ). خورده. ( ناظم الاطباء ) ( شرفنامه ٔمنیری ). بمعنی خورده آمده. ( جهانگیری ):
ای زده چون عقل و روح لقمه انوار علم
وی شده چون جد و باب طعمه ارباب ظن.ابوالمفاخر رازی ( از جهانگیری ). || مضروب. ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). مضروب. مسکوک: سیم زده؛فضه مسکوک. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ):
سیپدسیم زده بود و دُرّ و مرجان بود
ستاره سحری قطره های باران بود.رودکی ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ).ستارگان چو درمها زده ز نقره خام
سپید و روشن و گردون چو کلبه ضراب.امیرمعزی ( یادداشت ایضاً ). || آسیب واردآمده. ( فرهنگ فارسی معین ). مضروب. کتک خورده: مردمان زبان فرا بوسهل گشادند که زده و افتاده را توان زد و انداخت. مرد آن است که... ( تاریخ بیهقی چ ادیب ص 177 ). || محلوج. واخیده. فخمیده. فلخیده. مندوف. شیده. منفوش. حلیج: پنبه ٔزده. پشم زده. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ). || کوفته شده. ( ناظم الاطباء ). کوفته. ( فرهنگ فارسی معین ) ( از آنندراج ): علی تکین زده و کوفته امروز از ما بیست فرسنگ دور است. ( تاریخ بیهقی چ ادیب ص 358 ). با هر کسی که در این معنی سخن می گوئیم نمی یابیم جوابی شافی که سالار و محتشم، زده و کوفته این قومند و روا میدارند که پیچیده ماند تا ایشان را معذور داریم. ( تاریخ بیهقی ایضاً ص 593 ). || ملول و مغموم از رنج و الم. ( ناظم الاطباء ). دلزده. بی رغبت. متنفر. || ضربان یافته. || ربوده. دزدی شده. ( فرهنگ فارسی معین ): کاروان زده و کشتی شکسته و مرد زیان رسیده را تفقد نماید. ( مجالس سعدی ص 22 ). || از حدیده عبور داده: زر زده. ( فرهنگ فارسی معین ). رجوع به زر زده شود. || پیراسته و بریده را نیز گویند که از قطع کردن باشد. ( برهان ). پیراسته و مطبوع و بریده. ( آنندراج ). بریده ( شاخه های زیادی درخت ). پیراسته. ( فرهنگ فارسی معین ) ( ناظم الاطباء ). بریده و مقطوع و تراشیده. ( ناظم الاطباء ). || آراسته و مزین و زینت داده را هم می گویند. ( برهان ). آراسته. ( جهانگیری ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). آراسته. مزین. ( فرهنگ فارسی معین ). زینت داده شده. ( ناظم الاطباء ). آراسته. ( جهانگیری ). || قرارداده. جای داده. کشیده:

۱. زده شده.
۲. کوفته، آسیب دیده.
۳. فرسوده.
۴. ساییده و سوراخ شده.

( اسم ) ۱ - آسیب وارد آمده کوفته. ۲ - ضربان یافته. ۳ - مغلوب. ۴ - ربوده. ۵ - دزدی شده. ۶ - سکه زده مضروب. ۷ - هم زده. ۸ - آراسته مزین. ۹ - بریده ( شاخه های زیادی درخت ) پیراسته. ۱٠ - فرسوده کهنه. ۱۱ - دلزده بی رغبت متنفر. ۱۲ - از حدیده عبور داده زر زده. ۱۳ - زدگی پارگی: [[ این پارچه زده دارد ]]. ۱۴ - ساکن ( حرف ): [[ ورازرود با اول مفتوح بثانی زده و الف مفتوح بزای منقوطه زده... ]] ( جهانگیری ).
بمعنی خورده باشد که از چیزی خوردن باشد آسیب وارد آمده کوفته شده محلوج ملول ضربان یافته ربوده از حدیده عبور داده پیراسته و بریده آراسته و مزین و زینت داده گشوده و فاش شده شمشیر کارگر شده لکها که در چیزی افتد از صدمه و اصطکاک چرخ وارده و گردون نظم و ترتیب صف و قطار خط و تحریر

💡 نیست کیوان که قدم بر سر افلاک زده خانهٔ قدر ترا پیر غلامیست به بام

💡 هرجا دل سودا زدهای بود کشان کرد زلفش که به هر سلسله قلاب دگر داشت

💡 سر زلفی که من از شام غریبان دیدم هیچ سودازده ای را به وطن نگذارد

💡 واقعا نیست ز من غمزده تر کس به جهان شاهد حال من این واقعه ناگاه است

💡 زین پیش دم از سر جنون می‌زده‌ام وانگه قدم از چرا و چون می‌زده‌ام

💡 تا به دست زلف او دادم دل سودا زده چون سر زلفش وجودم مو به مو سودا گرفت