رأی اعتماد

رأی اعتماد
{vote of confidence, confidence vote} [علوم سیاسی و روابط بین الملل] رأیی که با آن قوۀ مقننه اعتماد خود را به هیئت وزیران یا وزیر معرفی شده اعلام می کند

رأی اعتماد (confidence vote)
در سیاست، به معنی به آزمون گذاشتن پشتیبانی قوۀ مقننه از دولت است. در نظام های سیاسی الگو گرفته از انگلستان، بر سر کار ماندن هر حکومتی در گرو پشتیبانی مجلس است. مخالفان دولت می توانند پیشنهاد رأی عدم اعتماد دهند؛ اگر مجلس چنین رأیی دهد، بر طبق عرف، دولت باید استعفا کند. در آلمان، رأی سازندۀ عدم اعتماد داده می شود، و به موجب آن از اکثر اعضای مجلس خواسته می شود که به یک رهبر دیگر قوۀ مجریه (یا صدر اعظم) رأی توافق دهند. در ایران نیز رویۀ اخذ رأی اعتماد به هیئت وزیران همواره وجود داشته است. در اوایل مشروطیت تا ۱۳۳۲ش روش عمومی این بود که مجلس ابتدا به شخص به عنوان نخست وزیر رأی تمایل می داد و سپس پادشاه او را منصوب می کرد. لکن از آن سال به بعد، پادشاه طبق قانون اساسی وقت نخست وزیر را منصوب می کرد و او برای اخذ رأی اعتماد به مجلس مراجعه می نمود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز این رویه جاری بود. تا ۱۳۶۸ش که قانون اساسی اصلاح شد و پست نخست وزیری از دستگاه اجرایی حذف شد، رئیس جمهور با آرای عمومی انتخاب می شود و نیازی به اخذ رأی اعتماد ندارد، لکن رهبری، انتصاب او را به این سمت تنفیذ می کند. معذلک هیئت وزیران به مجلس معرفی می شوند و قبل از شروع به کار از مجلس رأی اعتماد می گیرند.

رأیی که با آن قوۀ مقننه اعتماد خود را به هیئت وزیران یا وزیر معرفی‌شده اعلام می‌کند.

💡 دوره سوم نخست‌وزیری قوام، یک سال پس از آغاز حکومت محمدرضا شاه آغاز شد و شش ماه به طول انجامید. مجلس شورای ملی در دهم مرداد ۱۳۲۱ به قوام رأی تمایل و در هجدهم مرداد به دولت او با اکثریت بالایی رأی اعتماد داد. در زمان نخست‌وزیری قوام، نیروهای آمریکایی نیز وارد ایران شدند و او از سویی خود را با سیاست امریکایی‌ها نزدیک و از سوی دیگر با حزب توده مماشات کرد.

💡 رأی اعتماد رایی است که نمایندگان مجلس به دولتی که مایلند بر سر کار بماند در ابتدای تعیین دولت و پس از تقدیم برنامهٔ خود یا پس از استیضاح می‌دهند. به عبارت دیگر رای اعتماد اصطلاحی مربوط به مجلس است که منظور از آن رایی است که در آن نمایندگان مجلس برای صلاحیت دولت یا وزیری را برای آن سمت تایید کنند و به آن رای مثبت دهند.

💡 استیضاح یک واژه عربی است و به معنای «درخواست توضیح، طلب وضوح کردن، طلب پیدایی، آشکار کردن و خواستن» است اما در اصطلاح سیاسی به معنای «پرسش رسمی نمایندگان مجلس از رئیس‌جمهور، هیئت وزیران یا یک وزیر» است که پس از ارائهٔ توضیحات آن‌ها باید برای ادامهٔ کارشان از مجلس مجدداً رأی اعتماد بگیرد.