گنوستیک

واژه «گنوستیک» به پیروان یک مکتب فکری و عرفانی باستانی به نام گنوستیسیسم گفته می‌شود که در سده‌های نخست میلادی، به‌ویژه هم‌زمان با آغاز مسیحیت، رواج داشته است. ریشه این کلمه از واژه یونانی «گنوسیس» گرفته شده که به معنای «شناخت» یا «دانش» است، اما منظور از آن دانشی عادی نیست، بلکه نوعی شناخت درونی، شهودی و رازآلود از حقیقت الهی است. گنوستیک‌ها باور داشتند که انسان دارای بخشی الهی در درون خود است که در جسم مادی گرفتار شده است. از دید آنان، جهان مادی جایگاهی پایین یا حتی ناپاک دارد و روح انسان باید از این جهان رهایی یابد. این رهایی تنها از راه آگاهی و شناخت عمیق معنوی به دست می‌آید، نه صرفاً از راه عبادت ظاهری. در باور گنوستیک‌ها، میان روح (که خوب و الهی است) و ماده (که پست یا شرور دانسته می‌شود) نوعی دوگانگی وجود دارد. همچنین آن‌ها گاهی خالق جهان مادی را موجودی پایین‌تر از خدای برتر می‌دانستند. این دیدگاه‌ها باعث شد که گنوستیسیسم با آموزه‌های رسمی مسیحیت تفاوت داشته باشد و حتی به عنوان یک اندیشه انحرافی شناخته شود. به طور کلی، «گنوستیک» به کسی گفته می‌شود که به شناخت باطنی، اسرارآمیز و رهایی روح از بند ماده اعتقاد دارد.