مغولی

مغولی. [ م ُ غ ُ ] ( ص نسبی ) نسبت است به مغول. ( یادداشت به خط مرحوم دهخدا ). منسوب به مغول. مربوط به مغول: خط مغولی و اویغوری و علوم و آداب ایشان بیاموزد. ( تاریخ غازان ص 8 ). لغتهای مختلف مغولی خود منسوب به اوست. ( تاریخ غازان ص 171 ). هر آفریده ای که اندک خط مغولی می دانست او را در خانه می نشاندند. ( تاریخ غازان ص 314 ).

( صفت ) منسوب به مغول مربوط به مغول

از زبان های آلتاییک در شاخۀ مغولی که زبان قبایل مغول در صحرای گُبی در جنوب دریاچۀ بایکال بود و سپس به زبان امپراتوری مغول تبدیل شد. دو گویش مهم مغولی به نام بوریاتی در سیبری جنوبی، اطراف دریاچۀ بایکال و، قلموقی در غرب رود ولگا رواج دارد. سخنگویان بوریاتی در جمهوری خودمختار بوریات زندگی می کنند. الفبای بوریاتی، سیریلیک است و سه حرف بیشتر از روسی دارد و در شمال غربی خزر رایج است. گذشته از قلموقی و بوریاتی، گویش مغولی دیگری در مغولستان و چین رایج است که به آن «خالخا» می گویند. در قرن سیزدهم، الفبای مغولی با استفاده از الفبای اویغوری ساخته شد. نگارش این الفبا تحت تأثیر الفبای چینی به طور عمودی اما از چپ به راست بود. در ۱۹۴۱ الفبای سیریلیک جایگزین خط اویغوری شد. با شروع فرمانروایی مغولان در ایران، زبان مغولی تأثیر زیادی از فرهنگ و زبان فارسی گرفت. اما بسیاری از اصطلاحات و واژگان مغولی هم وارد زبان فارسی شد. از ویژگی های این تأثیرپذیری فارسی، تغییرات جزیی در نظام آوایی مغولی بود. بسیاری از واژه های متداول فارسی از مغولی گرفته شده: نوکر، قیچی، الاغ، چریک، تومان.

نسبت است به مغول. منسوب به مغول. مربوط به مغول.

💡 اصل این کتاب به خط و زبان مغولی بوده‌است و در گنجینهٔ مغول‌ها نگهداری شده و تودهٔ مردم بدان دسترسی نداشتند. خواجه رشیدالدین به دستور و اجازهٔ غازان خان توانست از آن در جایگاه منبع تاریخ مغول سود برد.

💡 آقچه سکه‌ای از جنس نقره بود که در دوران حکومت امپراطوری عثمانی ضرب می‌شد و در تمامی سرزمین‌های تحت سلطه رایج بود. ریشه کلمه آغچه از زبان مغولی به معنی زر یا سیم سکه مانند به رنگ سفید می‌باشد.

💡 یکقدم نبود که نبود در کمین جامغولی از تبار آن لعین

💡 شماری از زبان‌ها، مانند زبان‌های ترکی و مغولی که در گذشته در افغانستان مورد استفاده برخی از گویشوران بوده، به کلی نابود شده است و گویشوران آن‌ها در حال حاضر به زبان‌های دیگر سخن می‌گویند.