محسوسات

محسوسات. [ م َ ] ( ع ص، اِ ) ج ِ محسوسة. اموری که به حواس ظاهره ادراک شوند و آنها شامل مذوقات مشمومات، ملموسات، مبصرات و مسموعات اند. مقابل معقولات. حس شدنی ها. رجوع به محسوس شود. صفت نخست از مبادی قیاسات. ( اساس الاقتباس ص 345 ). رجوع به مبادی قیاسات شود. || ( اصطلاح منطقی ) حسیات، در اصطلاح منطق محسوسات و یا حسیات بر دو معنی از قضایا اطلاق شود؛ اول قضایایی که عقل به مجرد تصور طرفین قضیه به آن حکم میکند که این حکم و قطع بواسطه حس ظاهر و یا باطن می باشد و نیز گویند این نوع قضایا از مقدمات یقینیه ضروریه اند و آنها را مشاهدات نیز خوانند اما تمام علما در این اصطلاح متفق القول نیستند چه صاحب شرح طوالعمحسوسات را مرادف مشاهدات قرار میدهد اما دیگران آن را اخص از آن میدانند. شارح مواقف نویسد مشاهدات و یا محسوسات به چیزهایی است که به مجرد حس ظاهر به آنها حکم شود و اما آنچه را بوسیله حس باطن بدانها حکم گردد وجدانیات و قضایای اعتباریه نامند. و در شرح مطالع گوید که اعم است زیرا محسوسات آن قضایائی هستند که عقل از راه یکی از حواس به آن حکم میکند حال اگر از حواس ظاهری بود آن را مشاهدات گویند و اگر از حواس باطنی بود وجدانیات خوانند معنای دوم محسوسات آن قضایایی هستند که حس در آنها دخیل می باشد که شامل تجربیات و متواترات احکام و هم در محسوسات، بعضی از حدسیات، مشاهدات و بعضی از وجدانیات است که نیز از علوم یقینیه ضروریه است. ( از کشاف اصطلاحات الفنون ).
- محسوسات البصر؛ آنچه بادیده دریافت شود: و محسوسات البصر اشرف، فانها هی الاانوار من الکواکب و غیرها. ( حکمت اشراق ص 204 ).

(مَ ) [ ع. ] (اِمف. ) جِ محسوسه، اموری که با حواس پنجگانه ادراک شوند.

(اسم ) جمع محسوسه ( محسوس ) اموری که بحواس ظاهره ادراک شوند و آنها شامل پنج قسمند: مذوقات مشمومات ملموسات مبصرات مسموعات: و نیز هم. حسها محسوسات خود را باز یک حس عام مرهمه را دهند یا نه.

مَحسوسات
(نیز: مشاهدات) در اصطلاح منطق قدیم، قضایای یقینی و ازجمله مقدمات برهان. مراد منطقیان از محسوسات، تصدیقات یا احکامی است که از طریق حواس حاصل می شود. از آن جا که حواس شامل حواس ظاهری و حواس باطنی است، محسوسات نیز دو قسم است: ۱. محسوسات ظاهری، مانند «هوای این جا گرم است»؛ «این نوشیدنی شیرین است»۲. محسوسات باطنی یا وجدانیات مانند دریافت حالت خشم، ترس، شرمساری، غم و صدور احکامی مانند این حکم که «اکنون احساس اندوه می کنم».

جِ محسوسه؛ اموری که با حواس پنجگانه ادراک شوند.

💡 اما این هست که خفته زود بیدار شود و از آن برهد؛ پس آن را خیالی نام کنند، اما مرده در آن بماند که مرگ را آخر نیست، پس با او بماند که مرگ را آخر نیست، پس با او بماند و همچون محسوسات این عالم باشد در ثبات.

💡 اصحاب اندیشه شان نیز امر اندیشه را بس عظیم می دارند و برآن اند که اندیشه بین محسوس و معقول قرار دارد و صورتهای محسوسات و حقایق معقول نیز بدان باز می گردد.

💡 پس به هیچ چیز که یاور نباشد در راه دین بدان شاد نشود و برای این گفت شبلی علیه الرحمه که شکر آن بود که نعمت را نبینی، منعم را بینی. و هرکه را لذت جز در محسوسات نبود، چون شهوت شکم و چشم و فرج، از وی این شکر ممکن نشود، پس کمتر از آن نبود که اندر درجه دوم بود که اول درجه آن جمله شکر نیست.

💡 ایدئالیسم ذهنی، ماده و محسوسات را یکی می‌گیرد، روان و جسم را مشابه و واحد فرض می‌کند و از این‌جا به وحدت جهان می‌رسد؛ ولی در هر حال ایده‌آلیست‌ها (چه ذهنی و چه عینی) وحدت جهان را بر شالوده یک اصل اندیشه‌ای خرد و با احساس قرار می‌دهند. از نظر این بحث فلسفی در تاریخ فلسفه جریانات مونیستی، دوآلیستی و پلورالیستیà وجود داشته‌است.

💡 جمعی نیز محسوسات و معقولات و حدود و احکام را باور دارند اما شریعت اسلام را نپذیرند. اینان صابئان اند.