خط کوفی

[ویکی فقه] خط کوفی به یکی از رسم الخط های قرآنی اطلاق می شود.
گفته می شود ریشه خط کوفی از خط سریانی گرفته شده است و عرب ها آن را از ساکنان عراق فراگرفتند.از خط کوفی در کتابت قرآن و دیگر مکاتبات و تا پیش از دوره رواج و رونق خط نسخ (اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم) استفاده می شد. پس از اصلاحات ابن مقله روی خط نسخ و با توجه به رسایی و آسان خوانی آن، به تدریج از رواج خط کوفی کاسته شد.
وجه نامگذاری خط کوفی
خط کوفی به خط حیری (منسوب به شهر حیره نزدیک کوفه ) نیز معروف است؛ زیرا جایگاه تحول خط سریانی به خط کوفی، شهر «حیره» بود.پس از انتقال مرکز خلافت اسلامی از مدینه به کوفه، خط «حیری» به خط «کوفی» معروف شد.
نام های خط کوفی
خط «جزم»، «انباری» و «حجازی» از دیگر نام های خط کوفی است.
اقسام
...
[ویکی اهل البیت] نخستین نوع خوشنویسی که قرآن به آن نوشته شد خط کوفی بود. بعد از ظهور اسلام در ایران، این خط نیز رواج یافت.
با تأسیس شهرهای کوفه و بصره در دومین دههٔ شکوفایی اسلام،، دانشمندان گرانقدری بوجود آمدند که توجه زیادی به زبان و خط عربی داشتند و کوفه نقش تعیین کننده ای در خط مکّی - مدینه ای داشت؛ و خط جدیدی پدید آمد که بنام خط کوفی مشهور شد.
خط کوفی در نیمه دوم قرن اول هجری به اوج خود رسید و سه قرن دوام یافت.
به طور کلی خط کوفی در دون نوع ظاهر شده است. یکی تحریری، کتابتی، ساده و تزئینی و موشّح و دیگری کوفی بنّایی ومعقّلی.
خط کوفی تزئینی، از قرن دوم هجری عامل بسیار مهمی در هنر اسلامی برای سوره های قرآن مجید، نوشته های روی سکه ها و لوحه های یادبود بشمار می آمد. اما مهم ترین جلوه خط کوفی تزئینی را باید در قرن چهارم هجری در کتیبه های سلجوقی که در اواخر حکومت خلفای عباسی فعالیت داشتند، جست وجو کرد. از قرن چهارم به بعد خط کوفی به تنهایی شکل تزئینی یافت و این تحول تا اواخر قرن پنجم هجری ادامه یافت. از این زمان به بعد خط کوفی عملکرد اصلی خود را از دست داد و صرفاً تزئینی گشت.
خط بنایی یا معقلی خطی است بدون دور و متکی بر سطح. خط بنایی تشکیل شده از خطوط مستقیم عمود برهم که زوایایی را بوجود می آورد.
اصل و منشأ خط کوفی از خط سریانی است. خط کوفی ایرانی نیز براساس نتایج برخی پژوهندگان معاصر در آثار بازمانده کشف شده است. این خط کوفی شیوهٔ خاصی داشته با حروف منفصل که با خاطی مویین به یکدیگر پیوسته و در آن شباهتی با خط اوستایی و پهلوی یافت شده است که آن را کوفی شیوهٔ ایرانی نامیده اند.
خط کوفی در ایران تا مدت پنج قرن معمول بوده است که بیشتر در کتابت قرآن و تزئین ابنیه و کتب، ظروف و... بکار می رفته است.

💡 برج مدور از بناهای ساخته‌شده در دورهٔ سلجوقیان در شهر مراغه می‌باشد که در فاصلهٔ ده متری شمال گنبد کبود قرار گرفته‌است. بر روی کتیبهٔ برج به خط کوفی تاریخ احداث بنا سال ۵۶۳ هجری می‌باشد؛ ولی دربارهٔ نام بانی و مدفون داخل آن هیچ‌گونه اطلاعی در دست نیست و مزاری کاملاً ناشناخته‌است.

💡 از همان آغاز شکل‌گیری خط عربی یا فارسی و رسم‌الخط آن دو شیوه نگارش متداول بود؛ یکی بیشتر متشکل از خطوط مستقیم بود که بعدها خط کوفی را تشکیل داد؛ و دیگری حاوی حرکت‌های مدور بود که می‌توان از آن به عنوان نوعی خط نسخ اولیه یاد کرد.

💡 در بالای ضریح نیز یک ردیف نقوش هندسی و در بالای آن به صورت نقوش اسلیمی وجود دارد. در قسمت بالای ضریح یک کتیبه به خط کوفی بنایی با عبارت محمد و علی به شکل قرینه به چشم می‌خورد.

💡 ن.ج. داود، مترجم عرب قرآن در مقدمهٔ ترجمهٔ خود از قرآن می‌نویسد: «با توجه به اینکه قرآن در اصل به خط کوفی نوشته شده بود و دارای حرکت و نقطه نبود، قرائت‌های مختلفی از آن توسط مسلمانان به‌وجود آمده‌است که به یک اندازه دارای ارزش و رسمیت می‌باشند».

💡 خط کوفی از سریانی پدید آمده‌است و به خط کتابت اولیه قرآن مشهور است. این شبهه که در زمان کتابت وحی، خطی به نام کوفی وجود نداشته، چندان بی‌دلیل نیست، چراکه خط کوفی در ابتدا به خط حیری مشهور بود و بعدها که مسلمانان کوفه را در زمان عمر خلیفه دوم، نزدیک شهر حیره و انبار بنا نمودند، این خط نام کوفی گرفت.

💡 بعدها این دستگاه به همراه اعداد عربی در اندلس وارد حوزه اروپا و ایتالیا شد و سرانجام مورد پذیرش دستگاه‌های مذهبی و واتیکان قرار گرفت. در زبان عربی و فارسی تا قبل از آن اعداد را با حروف می‌نوشتند و علامت قراردادی ویژه برای اعداد نداشتند. در خط کوفی اثری از اعداد نیست.