افغانستان کشوری واقع در قلب آسیا است که با کشورهای پاکستان، ایران، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان و چین هممرز است. این کشور عمدتاً کوهستانی است و رشتهکوههای هندوکش در آن واقع شده است.
تاریخ
این منطقه در طول تاریخ به عنوان یک مرکز تجاری و فرهنگی مهم بوده و در مسیر جاده ابریشم قرار داشته است. این کشور تحت تأثیر فتوحات مختلفی قرار گرفته است، از جمله امپراطوریهای هخامنشی، سلوکی، و مغول. در قرن بیستم، افغانستان از سلطنت به جمهوری تبدیل شد و در دهه 1970 دچار تحولاتی سیاسی و اجتماعی شد. در سال 1979، شوروی به این منطقه حمله کرد که منجر به جنگهای طولانی و درگیریهای داخلی شد.
فرهنگ
این کشور دارای اقوام مختلفی است که شامل پشتونها، تاجیکها، هزارهها، ازبکها و دیگر گروهها میشود. هر قوم زبان، آداب و رسوم خاص خود را دارد. زبانهای رسمی افغانستان شامل دری (فارسی) و پشتو است. همچنین این کشور دارای تاریخ غنی در ادبیات، شعر و هنر است.
اقتصاد
کشاورزی یکی از بخشهای اصلی اقتصاد این منطقه است و محصولات اصلی شامل گندم، میوهها و خشخاش است. افغانستان به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان تریاک در جهان شناخته میشود. این کشور دارای منابع معدنی غنی است، اما درگیریهای مداوم مانع از بهرهبرداری کامل از این منابع شده است. این منطقه به شدت به کمکهای بینالمللی وابسته است و پس از سقوط رژیم طالبان در سال 2001، جامعه جهانی به بازسازی و توسعه این کشور کمک کرده است.
وضعیت کنونی
در سال 2021، طالبان دوباره به قدرت رسیدند و کنترل کشور را به دست گرفتند. این تغییرات منجر به ناآرامیها و بحرانهای انسانی در کشور شده است. بحرانهای انسانی، شامل فقر، بیکاری و بیثباتی، چالشهای عمدهای برای مردم این منطقه به وجود آورده است و بسیاری از مردم آن به دنبال پناهندگی و فرصتهای بهتر در کشورهای دیگر هستند.
افغانستان. [ اَ ن ِ] ( اِخ ) سرزمین افغان. ( فرهنگ فارسی معین ). از کشورهای آسیای مرکزی و بیشتر سرزمین آن کوهستانی است.
اوضاع طبیعی: افغانستان در مشرق ایران بین 29 و 38 درجه عرض جغرافیایی قرار گرفته و از شمال محدود است به ازبکستان و تاجیکستان و ترکمنستان و از شمال شرقی بچین محدود است و از مشرق به پنجاب هندوستان و از جنوب به پاکستان و از مغرب به ایران. افغانستان کشوری کوهستانی وقسمت عمده سطح آنرا برجستگیها پوشانیده است. از مشرق بمغرب و جنوب غربی بتدریج از ارتفاع متوسط زمین کاسته میشود و در جنوب غربی مجاور خاک ایران بزمینهای پست منتهی میگردد. کوهستان شمالی و مرکزی افغانستان دنباله خراسان ایران و بلندترین آنها هندوکش یا هند است و بهرحال کوه قسمت بزرگی از شمال شرقی و شمال افغانستان را پوشانیده و بلندترین قله آن تا 7421 متر ارتفاع دارد. افغانستان با توجه بوضع پستی و بلندیهای آن از لحاظ آب و هوا بسه منطقه تقسیم می شود:
الف: جلگه ها و مناطق گرمسیر مانند جلگه های مجاور سیستان و ایران و ناحیه ٔجلال آباد در مشرق که در تابستان بسیار گرم و در زمستان معتدل است.
ب: قسمت شمالی افغانستان مجاور با مرز ترکستان یعنی ناحیه مزارشریف که آنرا ترکستان افغانستان می گویند. این قسمت تحت تأثیر اقلیم صحرائی است. زمستان آن معتدل و تابستان آن گرم است. در تابستان بواسطه انعکاس اشعه خورشید بر روی ماسه های نرم زمین گرمای آن غیرقابل تحمل می شود.
ج: قسمتهای کوهستانی که زمستان بسیار سرد و تابستان معتدل دارد و در دو ماه آخر زمستان تمام این نواحی از برف پوشیده می شود و بادهای خشک از شمال می وزد و از درجه حرارت هوامی کاهد.
بهرحال چون افغانستان محصور به خشکیها و ازدریا دور است بیشتر رودهای آن در حوضه های داخلی جریان می یابد و به دریاچه ها و یا باطلاقهای داخل خشکی می ریزد. و بطور خلاصه حدود طبیعی کشور افغانستان بدین شرح است که از شمال به اتحاد جماهیر شوروی از مغرب به ایران از جنوب به بلوچستان و از مشرق بنواحی قبائل آزاد و از گوشه شمال شرقی با رشته باریک از پامیر بنام «وخان » و «سنکیانک » از ترکستان شرقی محدود و مماس است. و آن بین 29 درجه و 30 دقیقه و 38 درجه و 30دقیقه عرض شمالی و 60 درجه و 30 دقیقه و 75 درجه و 50 دقیقه طول شرقی نصف النهار گرینویچ واقع و مساحت سطح آن حدود 650 هزار کیلومتر مربع و دارای قریب دوازده میلیون تن سکنه است. پایتخت آن کابل و از شهرهای مهم آن هرات و قندهار است. حکومت آن مشروطه سلطنتی و دارای مجلس شورای ملی است. قانون اساسی آن در سال 1301 هَ. ش. تدوین شد و دوبار در سالهای 1307 و 1309 مورد تجدید نظر قرار گرفته و تنظیم شد. دین رسمی مردم اسلام و مذهب رسمی عمومی حنفی است. بیرق رسمی آن دارای رنگهای سیاه و سرخ و سبز که در وسط آن خوشه گندم و محراب و منبر قرار دارد.
کشوریست از شمال محدود به اتحاد جماهیر شوروی از مغرب به ایران از جنوب به بلوچستان و از مشرق به نواحی قبایل آزاد و از گوشه شمال شرقی با رشته ای باریک از پامیر بنام [ و خان ] و [ سنکیانک ] ( ترکستان شرقی ) مماس است و آن بین ۲۹ درجه و ۳٠ دقیقه و ۳۸ درجه و ۳٠ دقیقه عرض شمالی و ۶٠ درجه و ۳٠ دقیقه و ۷۵ درجه و ۵٠ دقیقه طول شرقی ( نصف النهار گرینویچ ) واقع است. مساحت سطح آن ۶۵٠٠٠٠ کیلو متر مربع و دارای قریب ۱۹۲۸٠٠٠٠ سکنه است. پایتخت آن کابل و از شهر های مهم آن هرات و قند هار است کشوریست کوهستانی که در آن گله داری می شود. رود های هریرود و هیرمند افغانستان را مشروب می سازند. حکومت این کشور تا ۱۹۷۳ م. پادشاهی بود. در این سال پادشاه خلع گردید و ژنرال داود خان حکومت جمهوری را اعلان نمود. در ۱۹۷۸ م. با رهبری نور محمد ترکی کودتایی نظامی صورت گرفت و وی رهبر کشور شد. اما در ۱۹۷۹ م. کودتای دیگری به وقوع پیوست. رهبر کودتا حفیض الله امین که همکار نزدیک ترکی بود در ۱۹۸٠ م. خود قربانی کودتای دیگری شد و حکومت به دست ببرک کارمل افتاد.
اَفغانِستان (Afghanistan)
موقعیت. کشور افغانستان در غرب آسیای مرکزی غربی و بین ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان در شمال، چین در شرق، پاکستان در شرق و جنوب، و ایران در غرب محدود می شود. مساحت این کشور ۶۵۲,۲۲۵ کیلومتر مربع است و شهر کابُل پایتخت آن است.سیمای طبیعی. افغانستان که بخش شرقی فلات ایران را تشکیل می دهد، سرزمین کوهستانی مرتفعی است که نواحی مرکزی و شمالی آن را دنبالۀ غربی کوه های مرتفع هندوکش فراگرفته و جلگۀ مرتفع سیستان در جنوب غربی آن جای دارد. ارتفاعات مرکزی یا کوه های هندوکش از شرق به وسیلۀ باریکه ای از فلات پامیر به کوه های قراقورم می پیوندد و در غرب به رشته کوه هایی چون بابا، سلیمان، سیاه کوه، و سفیدکوه تقسیم می شود و سرچشمه رودخانه های بسیاری را که به سه حوضۀ آمودریا (جیحون) در شمال، سیستان در جنوب غربی و سند در شرق تقسیم می شوند، تشکیل می دهد. کوه تیریچ میر، در مرز پاکستان با بلندی ۷,۶۹۰ متر؛ قلۀ شاه فولادی، در رشته کوه های بابا با ارتفاع ۵,۱۴۳ متر؛ و قلل بسیار دیگر که ارتفاعشان به بیش از ۴,۵۰۰ متر می رسد ازجمله نقاط مرتفع این کشور محسوب می شوند، ارتفاعات هندوکش در شرق، این کشور را از پاکستان جدا می کند و ارتباط زمینی افغانستان و پاکستان را فقط از طریق تنگۀ خیبر و نیز از حاشیۀ شرقی دشت ریگستان، در جنوب کشور، میسر می سازد. رودخانۀ هیرمند (هلمند)، که در حوضۀ سیستان قرار دارد و درازای آن به ۱,۴۰۰ کیلومتر می رسد، مهم ترین و طویل ترین رود این کشور است. این رود دشت ریگستان را که بیابانی برهوت است، از شمال دور می زند و پس از ورود به ایران به دریاچۀ هامون صابری می ریزد. رودخانۀ هریرود، دومین رود بزرگ و مهم این کشور، از دامنه های غربی کوه های بابا سرچشمه می گیرد، رو به غرب از کنار شهر هرات می گذرد و پس از تشکیل بخشی از مرز ایران در صحرای ترکمنستان ناپدید می شود. علاوه بر رودهای مزبور رودخانه های بَلخ، قٌندوز، پَنج شیر، کابُل، و مُرغاب نیز از دیگر رودهای افغانستان به شمار می آیند. کوه های افغانستان دره های پرآب فراوان دارند و بیشتر جمعیت این کشور در این نواحی، به ویژه در درۀ بسیار حاصل خیز رود کابل، به سر می برند. جلگه های شمالی که به حوضۀ آمودریا (جیحون) مشرف اند نیز از دیگر نواحی حاصل خیز و پرجمعیت افغانستان است و رودخانۀ آمودریا بخشی از مرز آن را تشکیل می دهد. غیر از بیابان های جنوب غربی، که اقلیمی خشک و کم آب دارند، دیگر نواحی کشور از پوشش گیاهی نسبتاً خوبی برخوردارند و ارتفاعات را گاه جنگل های انبوهی از نوع درختان سرو، صنوبر، کاج، گردو، و بلوط که وسعت آن ها به دو درصد وسعت کشور می رسد، فراگرفته است. پستانداران بزرگی مانند ببر، خرس، آهو، و پلنگ در این نواحی زندگی می کنند و همراه با انواع پرندگان، حیات وحش افغانستان را تشکیل می دهند. افغانستان از نظر تقسیمات کشوری به ۳۰ بخش یا ولایت تقسیم شده و کابل، هرات، مزارشریف، قندوز، جلال آباد، و قندهار ازجمله شهرهای مهم آن به شمار می روند. افغانستان از نظر اقلیم جزء سرزمین های کم آب و نوسان دمای آن زیاد و چشم گیر است. بارندگی این کشور اندک است و موسم آن از آذر تا فروردین به درازا می کشد و زمستان های بسیار سرد و پربرف و یخبندان دارد. میانگین دمای شهر کابل در دی ماه۲.۸ـ درجۀ سانتی گراد و در تیرماه۲۴.۵ درجه سانتی گراد است و میانگین بارندگی سالانۀ آن به ۳۳۸ میلی متر می رسد.
اقتصاد. افغانستان تحت تأثیر جنگ ها و نا آرامی های داخلی به شدت آسیب دیده و در ردیف فقیرترین کشورهای جهان جای گرفته است. شبکه های آبیاری آن در طول جنگ ویران شده و سدهای معدودی که تا قبل از ناآرامی ها ساخته شده بودند قابلیت خود را از دست داده و از بازدهی الکتریسته و کشاورزی بازایستاده اند. راه ها و پل ها ویران شده و رساندن محصولات به بازار مصرف با دشواری روبه رو شده است؛ با این حال، گندم و غلات ضرورت طبیعی خود را از نظر مصرف داخلی همچنان حفظ کرده و همراه با برنج، میوه، و پنبه کمابیش کشت می شوند و دامداری و نگهداری احشام به منظور تأمین گوشت و حمل و نقل نیز در سطحی ابتدایی و محدود رواج دارد. گاز طبیعی عمده ترین ذخیرۀ زیرزمینی این کشور است و کانی هایی چون آهن، زغال، مس و باریت و بعضی معادن دیگر استحصال کامل نشده و فقط به استخراج و بهره برداری سطحی و اندک از آن ها اکتفا شده است. با این که رودخانه های متعددی در این سرزمین جریان دارد، استفاده از نیروی برقابی هنوز معمول نیست و آن هایی که از قبل موجود بوده اند نیز باید تعمیر یا تکمیل شوند. در حال حاضر عمده ترین فعالیت صنعتی این کشور تولید منسوجات کتانی و پشمی است و صنایع دستی سنتی و قالی بافی همانند گذشته رواج دارند و ازجمله اقلام صادراتی افغانستان به شمار می روند. این کشور راه آهن و رودخانۀ قابل کشتی رانی ندارد و حمل و نقل و ترابری فقط از راه های زمینی و هوایی میسر است.
حکومت و سیاست. انتخابات عمومی افغانستان در اکتبر ۲۰۰۴ برگزار شد و حامد کرزای، با کسب بیشترین آرا، به سمت ریاست جمهوری این کشور انتخاب و سرپرستی هیئت دولت را عهده دار شد.
مردم و تاریخ. آمار دقیقی از جمعیت کشور افغانستان در دست نیست، و جمعیت آن طبق برآوردهای تقریبی حدود ۳۱,۴۱۲,۰۰۰ نفر است (۲۰۱۰) و تراکم نسبی آن به۴۸.۲ نفر در کیلومتر مربع می رسد. رشد جمعیت این کشور حدود ۳.۳ درصد است و پشتون ها ۳۸ درصد و تاجیک ها ۲۵ درصد از جمعیت قومی آن را تشکیل می دهند. اکثر جمعیت افغانستان مسلمانند و حدود ۸۰ درصد از مردم آن در روستاها به سر می برند و زبان رسمی آنان فارسی دَری و پشتو است. میانگین امید به زندگی در این کشور ۴۶ سال است و حدود ۳۵ درصد از بزرگسالان آن باسوادند. افغانستان به سبب دارا بودن موقعیت استراتژیک و قرار داشتن سر راه مشرق زمین به هند، و نیز در دست داشتن تنگۀ تاریخی خیبر از دیرهنگام مورد توجه قدرت های بزرگ و کاروان های تجارتی بوده است. این سرزمین در قرن ۶پ م ضمیمۀ امپراتوری هخامنشی شد و پس از فروپاشی هخامنشیان تحت استیلای اسکندر مقدونی و جانشینانش قرار گرفت. در ۱۳۵پ م به امپراتوری اشکانیان و سپس به ساسانیان پیوست. در قرن ۷م به تصرف مسلمانان درآمد و مردم آن به آیین اسلام گرویدند. سلسله غزنویان در قرن ۴ق در همین سرزمین تأسیس شد. در قرن ۷ق به دام یورش های وحشیانه و ویرانگر چنگیزخان مغول و جانشینانش افتاد، سپس به تصرف تیمور درآمد. جانشینان تیمور سال ها بر آن فرمانروایی کردند و پس از تیموریان مدتی کوتاه نوبت به شیبانیان ازبک رسید و با ظهور صفویه این سرزمین به ایران پیوست. افغان ها با استفاده از ضعف اواخر دورۀ صفویه، مدتی کوتاه بر ایران فرمانروایی کردند و به دست نادرشاه افشار سرکوب شدند. پس از قتل نادرشاه (۱۱۶۰ق/۱۷۴۷م) احمدخان ابدالی، از سرداران نادرشاه که از خاندان سدوزایی بود، به سلطنت افغانستان رسید و اعلام استقلال کرد. خاندان سدوزایی را دوست محمدخان بارکَ زایی برانداخت و افغانستان به صحنۀ مبارزات سیاسی امپراتوری های روس و انگلیس مبدل شد. دوست محمدخان بارک زایی با حمایت انگلیسی ها موقعیت خود را مستحکم کرد و جانشینانش تا ۱۹۷۳ بر افغانستان حکومت کردند. محمد ظاهرشاه، آخرین شاه از خاندان بارک زایی، در کودتای ژنرال محمد داوودخان (۱۹۷۳) سرنگون و نظام جمهوری بر کشور افغانستان حاکم شد. داوودخان به دست کودتاچیان سرنگون شد و دولت های کودتا که عمرشان هر کدام کوتاه بود تا ۱۹۸۲ بر این سامان حکومت کردند. در ۱۹۸۲ ارتش اتحاد جماهیر شوروی ظاهراً به دعوت ببرک کارمل، رئیس جمهور وقت کشور، به افغانستان وارد شد و کشور مزبور را اشغال کرد. مسلمانان افغان که از حمایت امریکا، ایران، پاکستان، و عربستان بهره مند بودند، به شدت با اشغالگران مبارزه کردند و ارتش اتحاد جماهیر شوروی را پس از شش سال از افغانستان بیرون راندند و ژنرال نجیب الله را، که از حمایت اتحاد شوروی برخوردار بود، در ۱۹۹۲ دستگیر و اعدام کردند و بدین ترتیب، دوران اغتشاش و جنگ های داخلی و ناامنی که از مدتی پیش آغاز شده بود، شدت گرفت. در ۱۹۹۵ گروه سیاسی جدیدی با نام طالبان، که ظاهراً از طرف پاکستان حمایت می شد، در صحنۀ مبارزات افغانستان ظاهر شد و مسیر مبارزات را عوض کرد. آنان درصدد برقراری حکومت اسلامی در افغانستان برآمدند و در ۱۹۹۶ کابل را تصرف کردند و به مرور بر بیشتر نواحی افغانستان استیلا یافتند. تعصب های بی جا و افراط گری های نامعقولِ طالبان، انتقاد جهانیان را علیه آنان برانگیخت. امریکا از فرصت استفاده کرد و در ۲۰۰۲ با حمله به افغانستان قوای نظامی خود را در این کشور پیاده کرد. پس از چند هفته بمباران و حملات هوایی سخت طالبان سرنگون شد و دولت حامد کرزای بر سر کار آمد.
کشوری در مرکز قاره آسیا و همسایه شرقی ایران با اکثریت قوم افغان. افغانستان اقوام و قبایل متعدد دارد از جمله پشتون که جملگلی به زبان هند و اروپایی متکلم و در آیین فِرَق اسلامی هستند.
سکاها و پارتها با وجود آنکه اقوام جسوری بودند اما به دانش و فرهنگ کمتر توجه داشتند و اثر مهمی از این زمینه از خود بجا نگذاشتند؛ در حالی که موج بعدی حملات شمالی که معروف به قبایل یوچه بودند و امپراتوری کوشانی را اساس گذاشتند، نقش مهمی در بلند سطح دانش و اقتصاد افغانستان انجام دادند.
حکومت شوروی مشکوک میشود که ایران میخواهد بخشی از خاک هرات را ضمیمه کشور خود نماید و یک هشدار قطعی مبنی بر عدم این کار به آن کشور صادر میکند. جنگ در شمال افغانستان باعث برخی تاخت و تازها در قلمرو روسیه نیز میگردد و در نتیجه روسیه بعضی اقدامات پیشگیرانه را در پیش میگیرد اما مداخله نظامی نمیکند.
احمد ضیاء سراج در 20 حوت 1356 در شهر کابل، افغانستان به دنیا آمد، فامیل او تاریخچه چشمگیر حضور در نظام افغانستان را دارا میباشند، چنانچه پدر او یکی از جنرالان اردو دولت اسلامی افغانستان بود. احمد ضیاء سراج در سال 1381 شامل ریاست عمومی امنیت ملی جمهوری اسلامی افغانستان گردید، در طول دو دهه؛ ایشان در پستها و سطوح مختلف ریاست عمومی امنیت ملی جمهوری اسلامی افغانستان خدمت کرده است.
بسیاری از چهرهها درون طالبان عموماً با ادامه یافتن قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان موافقند، که احتمالاً به عنوان پایه دولت جدید قابل استفاده است چرا که مخالفتهایشان با حکومت سابق ماهیت مذهبی و نه سیاسی داشته. در ۲۰ اوت، عبدالغنی برادر از قندهار وارد کابل شد تا مذاکرات رسمی را با شورای هماهنگی برای ترکیب و ساختار حکومت جدید شروع کند.