دیاله

( دیالة ) دیالة. [ ل َ ]( اِخ ) نام موضعی است در حجاز. ( از معجم البلدان ).
دیاله. [ ل َ ] ( اِخ )دیالی. یکی از مهمترین ریزابه های ساحل چپ دجله، که سرچشمه های آن در نواحی کرمانشاهان و کردستان ( ایران غربی ) است و در جنوب شرقی بغداد به دجله میریزد قسمتی از آن که در ایران است «سیروان » نام دارد و گاهی این اسم به همه رود هم اطلاق میشود. کمی پس از عبور از قزل رباط = جلولاء در خاک عراق راه خود را در جبل حمرین باز میکند نزدیک این محل یک رشته کانالهای عمده از دیاله منشعب میگردد که از آنها برای آبیاری نخلستانها و محصولات زمستانی و تابستانی استفاده میشود.
از شهرهای قدیم که از دیاله و کانال های آن استفاده میکرده اند. نهروان، بعقوبه = بعقوبا، دسکره و جلولاء بوده است. پهنه اطراف مسیر سفلای دیاله در قدیم صدها آبادی و جمعیت فراوان داشت و آثار دوره ساسانی و سایر اماکن باستانی آن حاکی از این است که این ناحیه همیشه پرنعمت بوده است. در دوره اسلامی جاده خراسان ( از بغداد به ناحیه جبال ) از این ناحیه ( بیشتر در امتدادرودخانه ) میگذشت. و هنوز هم جاده اتومبیل رو بین بغداد و ایران غالباً در همان امتداد است. رجوع به دائرة المعارف فارسی شود.

گاو رود سیروان رود - رودیست که از کوههای مغرب اسد آباد ( سر راه همدان به کرمانشاهان ) سرچشمه میگیردواز مرز ایران و عراق میگذرد و برود دجله می پیوندد.از شعب مهم آن (( آب حلوان ) ) است.
نام موضعی است در حجاز.

رودی مهم در قسمت مرکزی شرق عراق. نامش باستانی و معنای آن نامعلوم است. در متون یونانی دیالاس آمده است. این رود از نواحی غربی ایران در استان های کرمانشاه و کردستان سرچشمه می گیرد و در جنوب شرقی بغداد به دجله می پیوندد. آن بخش از رود که در خاک ایران است، سیروان (یا به گفتۀ یاقوت، شیروان) خوانده می شود. دیاله شاخۀ چپ دجله و با سفینه های کوچک قابل کشتی رانی است. شاخه ای دیگر از دیاله، نهر تنجره (حُلوانِ دورۀ عباسی) در غرب خانقین وارد خاک عراق می شود. دیاله پس از عبور از قِزِل رباط (جلولای باستانی) از جبل حَمرین می گذرد. در گذشته های دور شهرهای جلولاء، دسکره، بعقوبه و نهروان از کانال های منشعب از آن برای آبیاری نخلستان ها و کشتزارها استفاده می کردند و هم اکنون نیز آبادی و رونق شهرهای خانقین، مَندَلی خالص و بَعقوبه تماماً وابسته به کانال های انشعابی این رودخانه است. سیستم سابق آبیاری آن در حملۀ مغول ویران شد. جادۀ اصلی بغداد به جبال و خراسان، عمدتاً به موازات دیاله بود. بقایای آثار دورۀ ساسانی و دوره های دیگر دلیل حاصل خیزی و رونق این ناحیه در طول تاریخ است.

استان دیاله همچنین نام رودی که سرشاخه‌های آن از ایران و عراق جاری می‌گردد و به رود دجله می‌ریزد. دیاله را ممکن است دَی-آله یا دِی-آله حتی به شیوه دیگری نیز تجزیه نمود روشن نیست مقصود دَی‌یَله بوده یا مفهوم دیگری داشته است.

💡 نخستین هدف آشوریان اراضی زاموآ یا کشور لولومیان بود. در آنزمان از دریاچه ارومیه تا بخش علیای رود دیاله را به این نام زاموآ می‌نامیدند. لشگرکشی‌های آشورناسیراپال‌دوّم از دیگر تجاوزات جدّی‌تر بود. ایالات مزبور در سال ۸۸۱ پ.م. توسط ناسیراپال مسخّر گشت بعدها در منابع نیمهٔ دوّم قرن نُهم زاموآ تجزیه، بخش شمالی زاموآ ماننا و بخش جنوبی آن پارسوآ خوانده شد.

💡 سیروان در سرزمین عراق به نام رسمی دیاله نامیده میشود ولی در منطقه کرد نشین از سد دربندیخان تا سد حمرین کردها آن را سیروان می خوانند. رودخانه پرآب سیروان اراضی استان دیاله و اراضی شرق استان بغداد را مشروب و آباد می کند و در نزدیک سلمان پاک در جنوب بغداد به دجله می‌ریزد و دجله را به سوی غرب می‌راند و آن را به فرات نزدیک می‌سازد.

💡 پس از خروج نیروهای سازمان مجاهدین خلق ایران از این قرارگاه در سپتامبر ۲۰۱۳، و از زمان حملۀ داعش به استان دیاله در عراق، این کمپ در اختیار حشدالشعبی قرار گرفت و از آن زمان به «اردوگاه شهید ابومنتظر المحمداوی» تغییر نام داد.

💡 العراقیه با کسب ۹۱ کرسی از مجموع ۳۲۵ کرسی در ردهٔ اول انتخابات قرار گرفت. بهترین نتایج العراقیه در مناطق سنی‌نشین بود. این ائتلاف در ۵ استان دیاله، انبار، صلاح‌الدین، نینوا و کرکوک در مقام اول جای گرفت.