واژه «شاه بالا» در متون قدیم فارسی به شخصی گفته میشود که در مراسم عروسی در کنار داماد قرار میگیرد و از نظر سن، قد و ظاهر تقریباً همسطح و همسن اوست و به عنوان همراه و همقد و قامت داماد انتخاب میشود. این فرد معمولاً در آیینهای سنتی نقش مهمی داشته و به نوعی یار و همراه داماد در روز مراسم عروسی محسوب میشده است. در فرهنگهای قدیم، شاه بالا را همان «ساقدوش» مینامند که در مراسم عروسی همراه داماد حرکت میکند و در کنار او حضور دارد. این شخص معمولاً از دوستان نزدیک یا خویشاوندان داماد انتخاب میشده تا در لحظات مختلف مراسم او را همراهی کند. از نظر ظاهری، شاه بالا کسی بوده که از لحاظ قامت و سن شباهت زیادی به داماد داشته باشد تا هماهنگی ظاهری در مراسم حفظ شود. در متون ادبی و تاریخی، این واژه بیشتر در توصیف آیینهای ازدواج و تشریفات سنتی به کار رفته است. نقش شاه بالا تنها همراهی ظاهری نبوده، بلکه نوعی حمایت و همراهی اجتماعی در مراسم عروسی نیز محسوب میشده است. این اصطلاح نشاندهنده اهمیت تشریفات و نظم در مراسم ازدواج در فرهنگهای گذشته است. در مجموع، این اصطلاح به فردی گفته میشود که در مراسم عروسی به عنوان همقد و همراه داماد حضور دارد و همان نقش ساقدوش را ایفا میکند.
شاه بالا
لغت نامه دهخدا
شاه بالا. ( اِ مرکب ) مأخوذ از شاه بمعنی داماد و بالا بمعنی همدوش. ( از فرهنگ نظام ). بمعنی همدوش است و به ترکی ساقدوش خوانند و آن شخصی باشد که بقدو بالا و سن و سال موافق باشد با قد و بالا و سن و سال کسی که او را داماد میکنند و او را نیز مانند داماد آراسته کرده همراه داماد بخانه عروس برند. ( برهان قاطع ). شه بالا. شه باله. ( برهان قاطع ). کسی که بقد و بالای داماد باشد. ( انجمن آرا ) ( آنندراج ):
در شادی خضرخان والا
شادی خان است شاه بالا.امیرخسرو ( از فرهنگ نظام ).
فرهنگ معین
(اِمر. ) ساق دوش.
فرهنگ عمید
جوانی هم بالا و همسال داماد که شب عروسی دوش به دوش داماد حرکت می کند، ساق دوش.
فرهنگ فارسی
جوانی هم سن و هم قد داماد که شب عروسی دوش بدوش داماد حرکت میکند ساق دوش.
ویکی واژه
ساق دوش.
جمله سازی با شاه بالا
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 بگفت این و بگشاد تیری زشست سوی خرگه شاه بالا و پست
💡 چو داماد انوشه عروسش بیوک شبین شاه بالا کرایه سلاک
💡 مرا شاه بالایِ خواجه نشانده است از آن خواجه آزرده برخاست از جا
💡 بفرما بدانسو که او باربست بتازم من ای شاه بالا و پست
