کتیره. [ ک َ رَ / رِ ] ( اِ ) کتیراء. کثیراء. کتیرا. زولزده. ( ناظم الاطباء ). صمغ درخت قتاد است و آن بوته ای باشد خاردار که شتر نخورد مگر سالی که باران کمتر بارد. ( برهان ). صمغ درخت قتاده است و آن بوته ای است خاردار که شتر آن را نخورد مگر در نهایت گرسنگی و ناچاری. ( آنندراج ):
اشتر گرسنه کتیره خورد
کی شکوهد ز خار خیره خورد.رودکی.و رجوع به کتیرا شود.
( اسم ) صمغی است که از برخی گونه های گون که معمو بنام گون کتیرا یا علف کتیرا خوانده میشوند حاصل میگردد. برای تحصیل کتیرا معمو گون را تیغ میزنند ( تمام گونه های گون دارا ی صمغ کتیرا میباشد ولی گونه های پر صمغ آنرا معمو انتخاب میکنند و تیغ میزنند و همین ها را بنام گون کتیرا مینامند ). کتیرا یکی از اقم صادراتی مهم کشور ما است. کتیرا در گرمای ۱٠٠ درجه ۱۵ درصد آب خود را از دست میدهد. خاکستر حاصل از آن ۴ درصد است و شامل کربنات دوشو و فسفاتها و غیره است. کتیرا در آب حل نمیشود ولی بصورت لعاب چسبنده ای در میاید. اگر مقدار ی از کتیرا پس از قرار گرفتن در آب زیر میکرو سکوپ مطالعه گردد سلولها ی تغییر شکل یافته ای با جدار های ضخیم در آن تشخیص داده میشود. در مرکز این سلولها دانه های نشاسته بصورت ذرات کوچک و گرد یا با شکال دیگر دیده میشود. از هیدرو لیز کتیرا دو قسمت محلول و غیر محلول نتیجه میشود. قسمت محلول آن بنام تراگا کانتین موسوم است و عبارت از یک اسید اورونیک متصل به چند مولکول آرابینوز میباشد و قسمت غیر محلول آن باسورین نامیده میشود که منحصرا شامل اسید گا کتورو نیک متصل بقند های گاکتوز گزیلوز میباشد. بعوه قند های آزاد و مشتقات متوکسیل نیز در آن یافت میشود. کتیرا فاقد هر گونه اثر درمانی است مع هذا چون دارو یی امولسیون دهنده است برای معلق نگهداشتن پودر های دارو یی غیر محلول از آن استفاده میکنند و نیز در تهی. قرصها ی بم دو تلو و بیکر بنات دو سود و کلرات دو پتاسیم و کلرید رات دو کوکائین و غیره از آن استفاده میشود. در صنعت کتیرا در نساجی و ساختن چسب و کاغذ سازی و کفاشی و غیره مصرف میگردد. در اکثر نقاط ایران خصوصا مشهد و سبزوار و سلطان آباد و تربت حیدر یه و کرمان و میر و کردستان و شیراز کتیرا بدست میاید. رنگها ی مختلف کتیرا عبارتند از سفید و زرد و قهوه یی کم رنگ و قهوه یی پر رنگ. صمغ کتیرا تا اندازه ای شفاف و بیمزه و لزج است. سه نوع کتیرا در بازار معروف است: کتیرا ی ورقی کتیرا ی مفتولی کتیرا ی معمولی. کتیرا ی ورقی از تیغ زدن ساقه بدست میاید. کتیرا ی مفتولی با فرو بردن میخ یا سیخی در ساق. بوته حاصل میشود و باخره کتیرا ی معمولی که طالب زیاد ندارد بشکل لوله و مدور میباشد و در نتیجه صدماتی که تصادفا بساق. بوته وارد آید حاصل میشود. قسمت اعظم محصول کتیرا ی ایران کتیرا ی ورقی است. یا کتیرا ی بیضائ. یکی از گونه های گون که از آن کتیرا گیرند.
