«قاعده یقین» در علم اصول فقه به این معناست که اگر انسان در گذشته به چیزی یقین داشته باشد و سپس در زمان بعدی نسبت به همان یقین گذشته دچار شک شود، اصل بر این است که همان یقین قبلی صحیح و معتبر باقی میماند. به بیان سادهتر، این قاعده میگوید شکِ بعدی نمیتواند اصلِ یقینِ گذشته را از بین ببرد، زیرا آن یقین در زمان خود با قطعیت حاصل شده است. در این قاعده، زمانِ یقین و زمانِ شک متفاوت هستند، اما موضوع و متعلق آنها یکی است؛ یعنی شک امروز مربوط به درستی یقین دیروز است. برای مثال، اگر فردی در روز پنجشنبه یقین داشته باشد که لباسش نجس بوده است و در روز جمعه در همان یقین قبلی خود تردید کند، طبق این قاعده، همان یقین پنجشنبه معتبر دانسته میشود. بنابراین قاعده یقین بر حفظ اعتبار یقین گذشته در برابر شکهای بعدی تأکید دارد. این قاعده از مباحث مهم علم اصول فقه است و در استنباط احکام شرعی کاربرد دارد. درباره حجیت یا اعتبار این قاعده میان اصولیون اختلاف نظر وجود دارد و همه آن را به یک شکل نپذیرفتهاند. گروهی از علما معتقدند که شکِ بعدی میتواند اعتبار یقین گذشته را از بین ببرد و به همین دلیل قاعده یقین را حجت نمیدانند. در مقابل، برخی دیگر این قاعده را معتبر دانسته و معتقدند که یقین گذشته با شک بعدی از بین نمیرود و همچنان قابل استناد است. در مجموع، قاعده یقین به معنای حفظ اعتبار یقین سابق در برابر شکهای بعدی درباره همان یقین است، هرچند در میزان اعتبار آن میان دانشمندان اختلاف نظر وجود دارد.
قاعده یقین
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] قاعده یقین، حکم به بقای یقین سابق هنگام شک در اصل همان یقین است.
قاعده یقین، به معنای حکم به بقای یقین سابق و از بین نرفتن آن به سبب سرایت شک بعدی به آن است؛ به بیان دیگر، هنگامی که به وجود چیزی یقین حاصل شود و سپس در زمانی دیگر تردید شود که آیا در همان زمان گذشته انعقاد و شکل گیری آن یقین، صحیح بوده است یا خیر، طبق قاعده یقین، به صحت انعقاد یقین سابق حکم می شود؛ برای مثال، کسی که در روز پنج شنبه به نجاست لباس خود یقین دارد و سپس در روز جمعه، در یقین سابق خود به نجاست در روز پنج شنبه شک می نماید، بر اساس این قاعده، به صحت یقین سابق خود حکم می نماید.در قاعده یقین، زمان شک (روز جمعه) و زمان یقین (روز پنج شنبه) تفاوت دارد، اما مشکوک (متعلق شک) و متیقن (متعلق یقین) از نظر زمانی اتحاد دارند، که در مثال بالا هر دو (متیقن و مشکوک) «نجاست لباس در روز پنج شنبه» است.
اختلاف در حجیت یقین
در مورد این که قاعده یقین حجیت دارد یا نه، اختلاف است؛ مشهور اصولیون اعتقاد دارند شک لاحق به یقین گذشته سرایت کرده و آن را از بین می برد، به همین دلیل قاعده یقین حجت نیست.در مقابل، برخی به حجیت قاعده یقین و عدم اضمحلال یقین گذشته اعتقاد دارند، به این دلیل که « اخبار لا تنقض » قاعده یقین را در بر می گیرد؛ اما نظر مشهور این است که این اخبار، شامل قاعده یقین نمی شود و دلیل دیگری هم بر حجیت آن وجود ندارد.
← نکته اول
۱. ↑ المحصول فی علم الاصول، سبحانی تبریزی، جعفر، ج۴، ص۱۴.
...