مقبره بابالقمان

[ویکی فقه] مَقْبَره بابا لُقْمان، آرامگاه منسوب به بابالقمان سرخسی، عارف مشهور سده۴ق، در حومه سرخس می باشد.
بابالقمان با بسیاری از مشایخ صوفیه همچون ابوسعید ابوالخیر و ابوالفضل سرخسی معاصر و معاشر بوده است. ابوسعید او را بسیار ارج می نهاد و بزرگ می داشت. رفتار ملامتی گونه وی، سبب گشته بود تا نام او را در میان عقلای مجانین در شمار آورند.
پیشینه بنا
ظاهراً در دوره سلجوقی به سبب اعتقاد مردم به وی، برای مدفن او بنایی پایه ریزی شد که باید آن را نخستین شالوده مقبره کنونی دانست به عنوان قدیم ترین سند موجود درباره این مقبره، باید از کتیبه ای یاد کرد که در متن آن به تاریخ ۷۵۷ق اشاره شده است.
مواردی درباره بنا
عبدالله قاجار در ۱۳۱۱ق عکسی از این آرامگاه گرفته، و ابوالخیر قاجار در ذیل آن آگاهی هایی درباره ویژگی های بنا نوشته است. برپایه گزارش او بنا در نیم فرسنگی سرخس، در کنار کشف رود و هریرود قرار دارد. در صحن بقعه و زیر گنبد جای دو قبر دیده می شود: یکی پا برجا، اما بدون نام و نشان و دیگری منهدم شده است. آرامگاه در کمال استادی ساخته شده است و به هنگام آبادانی، ابنیه متعددی در اطراف آن ساخته بوده اند. تصویر یاد شده نشان می دهد که هنوز کتیبه های متعددی که استادانه گچ بری شده، بر پیشانی و اطراف در ورودی آرامگاه وجود داشته است و هم اکنون نیز بخش هایی از آن ها برجاست. متن کتیبه اصلی بنا که درون طاق درگاه مقبره گچ بری شده، چنین است: «فی اتمام عمل هذا البقاع خدام شیخ الاسلام اعظم...محمد ابن محمد لقمان...فی شهور سنه سبع و خمسین و سبع مائه ». کتیبه دیگری بدین مضمون: «هذا البقعه لامیرالکبیر...امیر محمد خوارزم...» بر بنا موجود است که احتمالاً با قبر دوم درون بقعه می تواند مربوط باشد. سوره جمعه، آیاتی از سوره آل عمران و جز آن از کتیبه هایی است که بر جای جای درون طاق درگاه نقش بسته بوده است. این آرامگاه درگذشته به نام «الغ باباناصری » شهرت داشته است. این بنای مربع شکل و مستحکم با آجر و ملات گچ با دیوارهای ستبر به عرض بیش از ۳ متر در دو طبقه ساخته شده است. گنبد دو پوشه آجری کم خیز مقبره برگریوی مدور و بر روی قاعده ای چند ضلعی قرار گرفته، و بر بدنه هر یک از اضلاع آن نورگیرهایی برای روشنایی درون گنبد تعبیه شده است. این گنبد سنگین به همراه مجموعه ساختمان زیرین آن، به شکلی بسیار زیبا ساخته شده، و شامل نمونه های گوناگون از تزیینات آجری است که بر روی بدنه ساختمان نصب شده است. افزون بر تزیینات آجری این بنا، می توان به گچ بری و کاشی کاری های زیبای آن اشاره کرد که نمونه های آن هنوز بر سر در آرامگاه باقی است.
مقایسه با سایر مقابر
...