«جزیرهٔ مصر» نام محلهای تاریخی در فسطاط، مصر باستان است که به دلیل احاطه شدن توسط آبهای رود نیل در هنگام مد، به این نام شناخته میشد. این محله در میان جریانهای آب قرار داشت و موقعیت جغرافیایی خاص آن، باعث شهرتش شده بود. «جزیرهٔ مصر» نمونهای از محلههای مسکونی باستانی است که با شرایط طبیعی و جغرافیایی منطقه پیوند خورده بود. زندگی در این محله تحت تأثیر نوسانات آب نیل و جریانهای آبی بود و ساکنان آن با مدیریت جریان آب و حفاظت از خانهها و زمینهای خود آشنا بودند. این منطقه نمایانگر ارتباط نزدیک انسان با محیط طبیعی و بهرهبرداری از منابع آب در مصر باستان است. جزیرهٔ مصر نقش مهمی در شکلگیری سکونتگاهها و ساختار شهری فسطاط داشت. نامگذاری آن نشاندهنده ویژگی منحصربهفرد محله و اهمیت آب در تعیین هویت مکان بود. به طور کلی، «جزیرهٔ مصر» نمادی از محلههای تاریخی و مسکونی است که موقعیت طبیعی و فرهنگی آنها در تاریخ مصر باستان ثبت شده است. این محله هم به لحاظ جغرافیایی و هم به لحاظ تاریخی اهمیت زیادی دارد و بازتابدهنده زندگی شهری در کنار رود نیل است.
جزیره ٔ مصر
لغت نامه دهخدا
جزیره مصر. [ ج َ رَ ی ِ م ِ ] ( اِخ ) محله ای است به فسطاط ( مصر ) و بدان جهت آنرا جزیره گویند که رود نیل هنگام مد اطراف آنرا با آب احاطه میکند و از فسطاط جدا میسازد. این محل را بازار و جامع و منبر است و از تفرجگاههای مصریان محسوب میشود، زیرا باغ و بستان فراوان دارد و وصف آن در اشعار عرب فراوان آمده از جمله ابیات زیر است از علی بن محمد دمشقی معروف به ساعاتی:
ما انس لا انس الجزیرة ملعباً
للانس تألفه الحسان الخرد
یجری النسیم بغصنها و غدیرها
فیهز رمح او یسل مهند
و یزین دمع الطل کل شقیقة
کالخد دب َّ به عذار اسود.
و همو گفته است:
و لقد نزلت من الجزیرة منزلاً
شمع السرور بمثله یتجمع
خضل الثری ندیت ذیول نسیمه
فالمسک من اردانه یتضوع.( از معجم البلدان ).رجوع به قاموس الاعلام ترکی شود.
فرهنگ فارسی
محله ایست بفسطاط و بدانجهت آنرا جزیره گویند که رود نیل هنگام مد اطراف آنرا با آب احاطه میکند و از فسطاط جدا میسازد. این محل را بازار و جامع و منبر است و از تفرجگاههای مصریان محسوب میشود زیرا باغ و بستان فراوان دارد و وصف آن در اشعار عرب فراوان آمده.
