یازغلامی

«یازغلامی» یا «یزغلامی» نام یکی از زبان‌های ایرانی شاخه پامیری است که در خانواده زبان‌های ایرانی شرقی جای می‌گیرد و از نظر زبان‌شناختی اهمیت ویژه‌ای در مطالعه زبان‌های کهن ایرانی دارد. این زبان عمدتاً در ناحیه دره و کرانه‌های رود یزغلام در ولایت مختار کوهستان بدخشان رایج است و گویشوران آن حدود یازده هزار نفر برآورد می‌شوند. یزغلامی در کنار زبان شغنانی زیرشاخه‌ای به نام شغنانی–یزغلامی را تشکیل می‌دهد که از مجموعه زبان‌های پامیری محسوب می‌شود. بیشتر گویشوران این زبان امروزه دو‌زبانه هستند و علاوه بر یزغلامی، به زبان فارسی تاجیکی نیز تسلط کامل دارند. این زبان دارای دو لهجه اصلی است که تفاوت آن‌ها بیشتر در سطح واژگان و برخی ویژگی‌های آوایی دیده می‌شود و اختلاف ساختاری چشمگیری میان آن‌ها وجود ندارد. از دیدگاه تاریخی، زبان ازمیان‌رفته ونجی نیز پیوند نزدیکی با یزغلامی داشته و از نظر ریشه‌شناسی به آن نزدیک شمرده می‌شود. یزغلامی از دیگر زبان‌های پامیری متمایز است و در ساختار واژگانی و نحوی خود ویژگی‌های خاصی را حفظ کرده است. همچنین از نظر فرهنگی و مذهبی، گویشوران این زبان برخلاف بسیاری از همسایگان پامیری خود، پیرو آیین اسماعیلی نیستند. این زبان به عنوان بخشی از میراث زبانی مردم بدخشان، ارزش بالایی در مطالعات زبان‌های ایرانی و فرهنگ‌های بومی آسیای میانه دارد. به طور کلی، یازغلامی زبانی کهن، منطقه‌ای و ارزشمند از شاخه ایرانی شرقی است که نقش مهمی در شناخت تحول زبان‌های پامیری ایفا می‌کند.