کنز المسائل فی شرح اربع رسائل

«کنز المسائل فی شرح أربع رسائل» عنوان یک اثر علمی و فلسفی است که توسط ضیاءالدین دری اصفهانی در قرن چهاردهم هجری تألیف و گردآوری شده است. این کتاب مجموعه‌ای از چهار رساله در حوزه فلسفه، حکمت و مباحث علمی است که با هدف شرح، ترجمه و تبیین متون دشوار فلسفی تدوین شده است. رساله نخست این مجموعه به شرح و ترجمه «فصوص فارابی» در حوزه حکمت متعالیه اختصاص دارد که از متون مهم فلسفی به شمار می‌رود. رساله دوم به بررسی مسئله حدوث زلزله و تحلیل فلسفی و طبیعی آن می‌پردازد و جنبه‌ای علمی و طبیعی‌فلسفی دارد. رساله سوم ترجمه‌ای از اندیشه‌های منسوب به عمر خیام درباره مسئله خیر و شر است که با رویکرد فلسفی بررسی شده است. رساله چهارم شامل شرح اصطلاحات فلسفی است که نویسنده آن را به صورت الفبایی در هجده باب تنظیم کرده است. در این اثر، نویسنده تلاش کرده است مفاهیم پیچیده فلسفی را از قالب عربی به زبان فارسی روان و قابل فهم تبدیل کند. روش او در شرح متون، ترجمه کامل همراه با توضیح و تفسیر مفهومی بدون وابستگی مستقیم به متن اصلی عربی است. مؤلف در مقدمه هر رساله، انگیزه خود را از نگارش و هدفش را در ساده‌سازی مباحث فلسفی برای مخاطبان بیان کرده است. در مجموع، «کنز المسائل فی شرح أربع رسائل» اثری فلسفی و آموزشی است که به شرح، ترجمه و تبیین چهار رساله مهم در حوزه حکمت و فلسفه اسلامی پرداخته است.

دانشنامه اسلامی

[ویکی نور] کنز المسائل فی شرح أربع رسائل، گردآوری، ترجمه و تألیف چهار رساله توسط ضیاءالدین دری اصفهانی (1293-1375ق) است. این چهار رساله عبارتند از: «شرح فصوص فارابی در حکمت متعالیه»، «رساله در بیان حدوث زلزله و فلسفه آن» و «ترجمه رساله عمر خیام در خصوص خیر و شر» و «رساله در اصطلاحات فلسفه». ضیاءالدین اصفهانی، رساله اول را شرح و ترجمه نموده، رساله سوم را ترجمه و رساله دوم و چهارم را تألیف کرده است.
در ابتدای هرکدام از رسائل، مقدمه‎ای توسط ضیاءالدین دری اصفهانی نوشته شده است.
نویسنده در رساله چهارم، طی هجده باب به ترتیب حروف الفبا، اصطلاحات علم فلسفه را شرح داده است.
شارح، ابتدای این رساله را به زندگی‎نامه فارابی (260-339ق) اختصاص داده است. ایشان، از حکایت جعلی ملاقات صاحب بن عباد و فارابی سخن به میان آورده و دلایلی بر کذب بودن این حکایت مطرح نموده است. ایشان در ادامه به آثار فارابی اشاره کرده است.
شارح، انگیزه خود را درباره ترجمه و شرح این رساله چنین توضیح می‎دهد: چون آن مخدرات سراپرده حقیقت و آن فرائد لئالی ناسفته بحار معرفت و طریقت در خیام احتجاب الفاظ، مستور و در زیر نقاب کلمات و عبارات، مقصور و پوشیده بود و بر غالب شائقین به حکمت و تشنگان شراب حقیقت، واضح و هویدا نبود، لذا این‎جانب با قلت بضاعت بر خود مخمر نموده و کمر همت را استوار بسته و در بیان معضلات و عویصات او رنج و زحمت را بر خود هموار نموده و آن مطالب عالیه را از قالب الفاظ عربی خارج کرده و به الفاظ فارسی که سهل التناول است درآورده و در توضیح عبارات و تشریح مشکلات و معضلات تا آن مقدار که درخور این رساله بود، جهد وافی مبذول داشته‎ام.
عادت ایشان در این شرح چینن است که بدون اشاره به متن عربی فصوص، تمام 65 فص را ترجمه و شرح نموده است. هرچند در برخی از موارد، بخشی جزئی و کوچک از متن یک فص را آورده، سپس توضیحاتی را درباره آن متن ارائه داده است.