چلان کوه

«چلان‌کوه» در منابع لغوی و جغرافیایی کهن، نام کوهی دانسته شده است که درباره محل دقیق آن دو دیدگاه متفاوت وجود دارد و به همین دلیل در متون قدیم با دو انتساب جغرافیایی آمده است. بر اساس لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ‌های قدیمی مانند برهان، جهانگیری و ناظم‌الاطباء، این کوه در «ملک یمن» ذکر شده و به عنوان کوهی شناخته می‌شود که در سرزمین یمن قرار داشته است. در برخی منابع دیگر، از جمله فرهنگ رشیدی و انجمن‌آرا، «چلان‌کوه» به عنوان کوهی در «چین» معرفی شده است که نشان می‌دهد در نقل‌های تاریخی اختلافی درباره محل آن وجود داشته است. این اختلاف معمولاً در متون لغوی کهن دیده می‌شود، زیرا برخی نام‌های جغرافیایی بر پایه نقل‌های ادبی و روایی ثبت شده‌اند، نه بر اساس نقشه‌های دقیق امروزی. از همین رو، نمی‌توان با قطعیت علمی امروز محل جغرافیایی مشخصی برای آن تعیین کرد، مگر در چارچوب منابع تاریخی و ادبی. در شعر نزاری نیز از این کوه یاد شده است: «بکوهی بر شد از تشویش انبوه / که خوانندش در آن کشور چلان کوه» که نشان‌دهنده شهرت ادبی این نام در متون کهن است. به نظر می‌رسد «چلان‌کوه» بیشتر یک نام جغرافیایی-ادبی در آثار کلاسیک فارسی بوده که برای اشاره به کوهی شناخته‌شده در روایت‌های قدیم به کار می‌رفته است. از منظر پژوهشی، احتمال دارد اختلاف میان یمن و چین ناشی از تصحیف نسخه‌ها یا تفاوت روایت فرهنگ‌نویسان باشد.