واژه «مماقسه» مصدر عربی است و در اصل به معنای درگیر شدن دو نفر با یکدیگر در آب و تلاش برای فروبردن همدیگر به زیر آب به کار میرود، که نوعی کشمکش همراه با مهارت و تقلا در محیطی دشوار را تداعی میکند. این واژه بهصورت استعاری نیز گسترش معنایی یافته و برای توصیف نوعی مقابله و منازعه فکری یا عملی میان دو طرف به کار میرود که هر یک میکوشند بر دیگری غلبه کنند. در کاربرد مجازی، «مماقسه» اشاره به وضعیتی دارد که فردی با شخصی آگاهتر یا تواناتر از خود وارد بحث، مناظره یا رقابت میشود، بهگونهای که این تقابل معمولاً نابرابر و همراه با چالش جدی است. این مفهوم از نظر معنایی بار رقابت، کشمکش و تلاش برای برتری را در خود دارد و اغلب حاکی از نوعی جسارت یا حتی بیاحتیاطی در رویارویی با فردی برتر است. در حوزه زبان و ادبیات، چنین واژههایی نمونهای از تحول معنایی از معنای حسی و عینی به معنای ذهنی و انتزاعی محسوب میشوند. «مماقسه» همچنین میتواند نمایانگر وضعیتی باشد که در آن فرد بدون در نظر گرفتن تواناییهای واقعی خود، وارد میدان رقابتی دشوار میشود و این امر ممکن است پیامدهای نامطلوبی برای او به همراه داشته باشد. از منظر بلاغی، این واژه دارای تصویرسازی قوی است، زیرا حالت غوطهوری و تقلا در آب را به ذهن متبادر میکند و آن را به عرصههای فکری و اجتماعی تعمیم میدهد. در نتیجه، این واژه در متون ادبی و تحلیلی میتواند برای بیان شدت درگیری، چه در سطح جسمانی و چه در سطح فکری، بهکار رود و بار معنایی عمیقی را منتقل کند.
مماقسه
لغت نامه دهخدا
( مماقسة ) مماقسة. [ م ُ ق َ س َ ] ( ع مص ) یکدیگر را در آب فروبردن و با کسی نبرد کردن بغواصی. ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ) ( آنندراج ) ( از اقرب الموارد ) || هو یماقس حوتاً؛ درباره کسی گویند که با داناتر از خود مناظره کند. ( ناظم الاطباء ) ( منتهی الارب ).
