«فاضل فخری» به شخصیتی علمی و تاریخی اشاره دارد که نام کامل او شمسالدین محمد بن احمد خَفری است و در منابع علمی با لقب «فاضل خفری» شناخته میشود. واژه «فاضل» در این ترکیب، بیانگر دانش، فضل و جایگاه علمی بالای اوست و نشان میدهد که وی در میان دانشمندان همعصر خود فردی برجسته و صاحبنظر بوده است. لقب «فخری» یا «خفری» به انتساب او به منطقه خَفر، از نواحی شیراز، بازمیگردد و بیانگر ریشه جغرافیایی و خاستگاه خانوادگی اوست. فاضل خفری از حکما، ریاضیدانان و دانشمندان نامدار علم هیئت و نجوم در قرن نهم و نیمه نخست قرن دهم هجری قمری به شمار میآید. در برخی تذکرهها، به دلیل خطاهای نوشتاری یا نقل نادرست، نام او به صورتهای متفاوتی مانند احمد یا با نسبتهایی چون حفری و خضری ثبت شده است. از این دانشمند گاه با عنوان «شمسالدین کاشی» نیز یاد شده که این نامگذاری احتمالاً به سبب اقامت چندین ساله او در شهر کاشان در اواخر عمرش بوده است. اطلاعات دقیقی درباره زندگی شخصی، زمان و محل تولد فاضل خفری در دست نیست، اما بر پایه آثار علمی باقیمانده از او، تولدش را در نیمه دوم قرن نهم دانستهاند. به طور کلی، «فاضل فخری» عنوانی است که به یکی از دانشمندان برجسته دوره صفوی اطلاق میشود و نمایانگر جایگاه علمی، فلسفی و نجومی او در تاریخ علم ایران است.
فاضل فخری
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] شمس الدین محمدبن احمد، خَفْری، معروف به فاضل خفری، حکیم، ریاضیدان و از دانشمندان برجسته علم هیئت و نجوم، در قرن نهم و نیمه اول قرن دهم.
لقب وی شمس الدین و به سبب انتساب به خفر، از نواحی شیراز، به خفری معروف است. در برخی تذکره ها نام خفری به اشتباه به جای محمد، احمد، و به جای خفری، حُفری یا خضری (احتمالا خطای طبعی) ثبت شده است. از او با عنوان شمس الدین کاشی نیز یاد کرده اند، که این نسبت احتمالا به دلیل اقامت چندین ساله خفری در اواخر عمرش در کاشان بوده است.درباره زندگی شخصی، تاریخ و محل تولد خفری گزارش دقیقی در دست نیست، اما بر حسب تألیفاتی که از وی بر جای مانده، احتمالا در نیمه دوم قرن نهم متولد شده است. او از حکمای عهد شاه اسماعیل اول (حک ۹۰۵:ـ۹۳۰) و شاه طهماسب صفوی (حک: ۹۳۰ـ۹۸۴) بوده است.
