سالبه جزئیه با سالبه کلیه شکل اول
عبارت «سالبه جزئیه با سالبه کلیه شکل اول» مربوط به منطق است و درباره نوعی قیاس صحبت میکند که در آن از دو جمله منفی استفاده میشود. «سالبه» یعنی جملهای که چیزی را نفی میکند، مثل «هیچ انسانی سنگ نیست». «جزئیه» یعنی درباره بخشی از افراد حرف میزند، مثل «بعضی انسانها…»، و «کلیه» یعنی درباره همه افراد، مثل «هیچ انسانی…».
در «شکل اول قیاس» دو جمله طوری کنار هم قرار میگیرند که قرار است یک نتیجه درست بدهند. اما وقتی هر دو جمله منفی باشند (یکی جزئی و یکی کلی)، این ترکیب نمیتواند نتیجهگیری درستی بسازد. چون برای نتیجه گرفتن در منطق، باید حداقل یکی از جملهها مثبت باشد تا بین موضوعها ارتباط برقرار شود.
به همین دلیل، این حالت را «عقیم» میگویند، یعنی بینتیجه و ناتوان از نتیجه دادن. یعنی هرچقدر هم این دو جمله را کنار هم بگذاریم، نمیتوانیم به یک نتیجه منطقی درست برسیم. پس این ترکیب فقط یک حالت فرضی در منطق است که نشان میدهد بعضی ترکیبها قابل استنتاج نیستند.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] سالبه جزئیه با سالبه کلیه شکل اول، یکی از ضروب عقیم شکل اوّل قیاس اقترانی است.
برای قیاس اقترانی به حسب کیفیت انتساب حد وسط آن به دو حد دیگرش چهار صورت متصور است. هر یک از این صور را «شکل» می گویند؛ بنابراین، شکل عبارت است از هیئتی که از کیفیت ارتباط حد وسط با دو حد دیگر (اصغر و اکبر) در دو مقدمه قیاس از لحاظ موضوع یا محمول بودن حاصل می شود و اشکال قیاس اقترانی حملی، چهارتاست.
تالیف قضایا
هرگاه چند قضیه (صغرا و کبرا) را برای رسیدن به نتیجه ای تالیف کنند این تالیف را «اقتران» و هر یک از هیئت های حاصل از تالیف را (به لحاظ کلّی یا جزئی بودن و موجبه یا سالبه بودن صغرا و کبرا) «ضرب» یا «قرینه» می نامند. در هر شکلی از اشکال چهارگانه قیاس اقترانی، صغرا یا موجبه است یا سالبه و هر کدام یا کلیه است یا جزئیه. کبرا هم به همین منوال است و از ضرب چهار صورت صغرا در چهار صورت کبرا شانزده ضرب و قرینه حاصل می شود، ولی چون برای انتاج هر شکلی شرایطی معتبر است، از این رو برخی از آن ضروب، منتج و برخی از آنها عقیم و غیر منتج اند.
عقیم بودن این شکل
یکی از ضروب عقیم شکل اوّل آن است که صغرا، سالبه جزئیه و کبرا، سالبه کلیه باشد. دلیل عقیم بودن، فقدان یکی از شرایط عمومی قیاس یعنی سالبه نبودن دو مقدمه است. البته به لحاظ شرایط اختصاصی شکل اول هم در این ضرب، شرط ایجاب صغرا مراعات نشده است.
مستندات مقاله
...