«دیرالفخار» یک اسم خاص جغرافیایی و تاریخی است که به نام یکی از دیرها یا صومعههای کهن در سرزمین مصر، بهویژه در ناحیه فیوم، اطلاق میشود. واژه «دیر» در زبان عربی و فارسی به معنای صومعه، عبادتگاه و محل اقامت راهبان مسیحی است؛ مکانی که اهل زهد و عبادت برای نیایش، ریاضت، آموزش دینی و زندگی جمعی در آن سکونت میکردند. اینگونه مکانها در تاریخ ادیان، بهویژه در سنت مسیحیت شرقی، نقش مهمی در حفظ آموزههای دینی، تربیت راهبان و انجام مناسک عبادی داشتهاند. از این رو، «دیرالفخار» پیش از هر چیز نام یک مرکز مذهبی و عبادی است که کارکرد اصلی آن سکونت و عبادت راهبان بوده است. در متون تاریخی، واژه «دیر» اغلب برای اشاره به بناهایی به کار میرود که از نظر معماری دارای حجرههای اقامت، فضای نیایش، حیاط مرکزی و گاه کتابخانه یا محل آموزش بودهاند. بنابراین، در تفسیر این واژه باید بیشتر بر جنبه دینی، فرهنگی و تاریخی آن تمرکز کرد. جزء دوم این ترکیب، یعنی «الفخار»، بیشتر نقش شناسه نام خاص را دارد و برای تمایز این دیر از دیگر دیرها به کار رفته است. در نتیجه، «دیرالفخار» را باید به عنوان نام یک صومعه یا مکان مذهبی تاریخی شناخت که هویت آن با کارکرد عبادی و سکونت راهبان تعریف میشود. از منظر علمی، این اصطلاح یک اسم خاص جغرافیایی ـ مذهبی است و ارزش آن در مطالعات تاریخ اماکن دینی و تمدنهای کهن بسیار قابل توجه است.
دیرالفخار
لغت نامه دهخدا
دیرالفخار. [ دَ رُل ْ ف َ ] ( اِخ ) نام یکی از دیرهای مصر است در فیوم. ( از تاج العروس ).