الجبله

فطرت، طبیعت، سرشت

تصنع

[ویکی الکتاب] ریشه کلمه:
جبل (۴۱ بار)
«جِبِلَّة» از «جَبَل» به معنای کوه است، به جماعت زیاد که در عظمت همچون کوهند گفته شده; بعضی عدد آن را ده هزار ذکر کرده اند. و نیز به طبیعت و فطرت انسان «جبلّة» اطلاق شده; چرا که غیر قابل تغییر است همچون کوه که نمی توان آن را جابه جا کرد.
خلقت. (صحاح) خلقت و طبیعت (قاموس) بترسید از آنکه شما و مردمان گذشته را آفریده است در مجمع البیان فرموده: جبلة طبیعتی که شی‏ء بر آن بنا نهاده شده باشد. راغب عقیده دارد که آن از جبل به معنی کوه است همانطور که کوه ثقیل است جبّله هم طبیعی است که نقل و عوض کردن آن مشکل است «جِبِلَّةَ الْاَوَّلینَ»یعنی مردمیکه بر احوال خود مجبول اند و بر آنها بنا نهاده شده‏اند. در المیزان آن رابه معنی فطرت درک حسن و قبح و هدایت اولیّه گرفته است. به هر حال جبلّه به معنی خلق مطلق نیست بلکه خلقیکه بر فطرت هدایت و درک حسن و قبح اند و درک و فهم جبلّی آنهاست. همچنین است آیه هر چند در صحاح و در ذیل اقرب الموارد به نقل از قاموس آن را جماعت معنی کرده و طبرسی و زمخشری و بیضاوی خلق گفته‏اند ولی سرشت و طبیعت نیز در نظر است و معنای آن خلق مطلق نیست یعنی شیطان خلق کثیری از شما را که بر فطرت هدایت آفریده شده بودند گمراه کرد و فطرت خدائی را تغییر داد که لازم بود از خواسته فطرت بر نگردند و گمراه نشوند.