جمع حکمی

[ویکی فقه] جمع حکمی رفع تنافی در ناحیه احکام موضوعات، در ادله متعارض است.
جمع حکمی، مقابل جمع موضوعی و به معنای ایجاد سازگاری میان ادله متعارض با موضوع واحد، از طریق رفع تنافی میان احکام آنها می باشد، مانند: جمع بین مطلق و مقید به کمک حمل حکم مقید بر استحباب؛ برای مثال، دلیل مطلق بر وجوب عتق رقبه، و دلیل مقید بر وجوب عتق رقبه مؤمنه دلالت می کند؛ در این حالت، در صورت جمع موضوعی، باید مطلق را به دلیل اظهریت دلالت آن، بر مقید حمل نمود، اما در صورت جمع حکمی، باید مقید را بر استحباب حمل کرد.جمع حکمی می تواند از قبیل جمع بین ظاهر و اظهر و یا ظاهر و نص باشد، مانند آن که دلیلی بگوید: " لا تتوضّأ بالماء المشمس؛ با آبی که به سبب تابش خورشید گرم شده است، وضو نگیر " و دلیل دیگر بگوید: " لا بأس فی الوضوء بالماء المشمس؛ وضو گرفتن با چنین آبی اشکال ندارد "؛ در این جا، دلیل اول، ظاهر در حرمت و دلیل دوم، نص در اباحه و جواز است، و در تعارض نص و ظاهر، نص مقدم است؛ به همین خاطر از ظهور حکم حرمت دست برداشته و حمل بر کراهت می شود.
رتبه جمع حکمی
رتبه جمع حکمی، از جمع موضوعی مؤخر است؛ یعنی تا وقتی رفع تنافی از طریق جمع موضوعی ممکن است، نوبت به جمع حکمی نمی رسد، زیرا موضوع به منزله علت برای حکم است.

💡 اکنون ساعت ۱۱ شب است که آقای سرهنگ شهریور مرا از منزل آقای دکتر حکمی به لشکر می‌برند تا خدا چه خواهد. کشاورز صدر شما و بچه‌ها نگران نباشید.

💡 بقدر و فضل هر ساعت چنان حکمی بکر د آخر کزو بردند هر مجرم بقدر جرم خود کیفر

💡 چو بر گذشته و آینده هیچ حکمی نیست ز وقت داد بباید ستد به جهد و فسون

💡 حکمی به نشان آل، از حضرت او داریم هر حرف که می خوانیم توقیع مثال اوست

💡 فرمانبریّ غمزهٔ او بین که در کشش حکمی کزو شنید، یکی را هزار کرد

💡 در ۱۶ مهر ۱۳۹۲ حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران، طی حکمی، مولاوردی را به عنوان معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده تعیین نمود. روحانی در حکم انتصاب خود خانم مولاوردی را دارای تجارب ارزشمند در امور زنان و خانواده معرفی کرد.