دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] الفهرست و بذیله نضد الإیضاح، مشتمل بر دو کتاب «الفهرست» تألیف شیخ طوسی و «نضد الإیضاح» تألیف محمد فرزند ملا محسن فیض کاشانی، معروف به علم الهدی است. کتاب شناسی الفهرست در برنامه موجود است که کاربر می تواند به آن مراجعه کند و در این نوشتار تنها به نضد الإیضاح میپردازیم که تألیف آن در سال 1073ق به اتمام رسیده است.
کتاب، مشتمل بر یک مقدمه و متن کتاب الفهرست در صدر صفحات و نضد الإیضاح در ذیل آن است. متن کتاب نضد الإیضاح در دو بخش، مشتمل بر اسامی به ترتیب حروف الفبا و کنیه هاست.
نضد الإیضاح مرتب شده «إیضاح الاشتباه» علامه حلی (جمال الدین حسن بن یوسف بن علی بن مطهر ) است که در آن نام راویان حدیث فقط به ترتیب الفبایی حرف آغازین نام آنها آمده است که جستجو را برای محققین دشوار می کند. در این اثر، علم الهدی حروف بعدی را نیز مرتب کرده؛ مثلاً عمار (که البته در نسخه کتاب به اشتباه «عمرا» ذکر شده) بر عمران و عمر مقدمه شده است. نویسنده‘ مطالبی را بر کتاب ایضاح افزوده که با «أقول» به آنها اشاره کرده است. وی گاه به اختلاف نظر علامه در دو کتاب «خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال» و «إیضاح الاشتباه» او اشاره کرده است.
همچنین درباره سلیمان بن داود منقری به اختلاف دیدگاه علامه در دو کتاب - که در یکی او را ضعیف و در دیگری ثقه - دانسته اشاره کرده است.
آدم بن حسین نخاس، اولین راوی است که به آن اشاره شده است. شیخ طوسی در الفهرست، نام این راوی را ذکر نکرده است، ولی علامه و نجاشی نام او را در کتابهایشان آوردهاند. یونس بن یعقوب بن قیس بجلی، آخرین راوی است که در بخش اسامی به نام او اشاره شده است. شیخ طوسی در الفهرست تنها خبر داده که او یک کتاب دارد. نویسنده از کوفی و فطحی بودن او و برادرش به نقل از شیخ صدوق خبر داده است. همچنین چنین نوشته که شیخ طوسی در چند اثرش وی را ثقه و عادل دانسته است.
نویسنده بخش کنیهها را همانگونه که شیخ طوسی در صدر کتاب عمل کرده، بلافاصله پس از اسامی با نام ابوبکر جعابی آغاز کرده است. این شخصیت همان محمد بن سالم است که شیخ طوسی در صدر کتاب و علم الهدی در ذیل صفحه 309 تحت عنوان محمد بن عمر بن سالم به نام او اشاره کرده است؛ لذا نویسنده به همان جا ارجاع داده است.