تحفه ناصری در تاریخ جغرافیای کردستان

[ویکی نور] «تحفه ناصری»، کتابی است به زبان فارسی در تاریخ و جغرافیای کردستان.
نگارش کتاب که به گفته مولف، تاریخ کردستان و مختصری از جغرافیای این منطقه را از ابتدای فرمانگذاری ولات محترم بنی اردلان در بردارد، در سال1319ق. (1279ش.) در زمان پادشاهی مظفرالدین میرزای قاجار به پایان رسیده است. نویسنده این کتاب را ابتدا به ابوالقاسم خان ناصرالملک قراگزلو تقدیم داشته، از این رو آن را «تحفه ناصری» نام نهاده است.
انگیزه نگارش این کتاب، همچون سایر آثاری که درباره تاریخ و جغرافیای این خطه نگاشته شده است، بیشتر ذکر حالات ولات بنی اردلان و نیز جغرافیای مختصر کردستان بوده است.
1-مولف در سن هیجده سالگی به عنوان منشی در دستگاه حکومتی کردستان داخل شده و کمتر از سی سال شخصا ناظر بر وقایع جاری این خطه بوده است. از این رو نقل وقایع آن روزگار به قلم وی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
2- مولف جای جای به بیان خصوصیات اخلاقی مردم، به ویژه طبقه اعیان و اشراف و علمای کردستان پرداخته و از جور و تعدی حکام و مباشرین و نابسامانی ها اجتماعی و رذایل اخلاقی مردمان همعصر خویش شکایت می کند.

💡 به گفتهٔ تحفه ناصری، پیروان اهل حق به نام‌های مختلف اهل حق، یارسان، نصیری، اهل طایفه، علی‌اللهی و شیطان‌پرست معروف‌اند. اما پیروان این آئین می‌گویند آن‌ها یارسان یا اهل حق هستند و گروهی، به اشتباه آنان را علی‌اللهی یا شیطان‌پرست می‌خوانند.

💡 صاحب تحفه ناصری در برخوردهای نصیرخان کلیایی در این نبرد می‌نویسد: خسرو خان، خان احمد خان پسرش و میرزا یوسف وزیر را با دویست سوار ابوابجمعی به پیش قراولی مأمور نموده و از آن طرف الله قلی خان زنگنه هم محمد رشید بیگ وکیل و نصیر خان کلیایی و هزار سوار آزموده را از جلو اردو فرستاده از قضا نیمی از شب گذشته پیش قراولان هر دو لشکر به هم برخورده خان احمدخان و میرزا یوسف با نهایت جلادت و مردانگی بر آن‌ها حمله آورد جمعی را مقتول و مجروح و برخی را اسیر کرده بقیه سواران زنگنه تاب مقاومت نیاورده به جانب اردوی الله قلی خان رفتند.