درویش علی بوزجانی

[ویکی فقه] بوزْجانی، درویش علی، عارف، عالم و شرح حال نویس سده ۹ و ۱۰ق /۱۵ و ۱۶م، و صوفی خراسانی قرن دهم بود.
دانسته ها درباره بوزجانی اندک، و منحصر به اطلاعات مختصری است که او خود در کتاب روضة الریاحین به دست داده است. وی به بوزجان (بوژگان ) که روزگاری حاکم نشین جام بود، انتساب دارد و بیش تر عمر خود را در تربت جام و نواحی اطراف آن گذرانده است. بوزجانی، ظاهراً به سبب تعلق خاطرش به خاندان احمد جام، نسبت جامی نیز داشته است. نسبت او به بوزجان است، و وی از خادمان آستان شیخ احمد جام (متوفی ۵۳۶) و مرید خواجه عزیزالله نقشبندی (متوفی ۹۰۲) بوده است. شجره طریقت خواجه عزیزالله به واسطه سعدالدین کاشغری (متوفی ۸۶۰) و علاءالدین عطار (متوفی ۸۲۰) به سر سلسله نقشبندیه، خواجه بهاءالدین نقشبند (متوفی ۷۹۱)، می رسد. بیش از این درباره شرح حال و زندگانی او اطلاعی در دست نیست.
اساتید
او در تصوف شاگرد خواجه عزیزالله جامی (د ۹۰۲ق /۱۴۹۷م )، از نوادگان احمد جام (د ۶۳۶ق /۱۱۴۲م ) و از عارفان طریقه نقشبندیه بود و از این رو، سلسله خرقه او با ۳ واسطه به شیخ بهاءالدین نقشبند (د ۷۹۱ق /۱۳۸۹ق ) می رسد. وی علاوه بر سلوک عملی، علوم ادبی، فقه، تفسیر و معارف صوفیه را نیز نزد عزیزالله که طالبان و مبتدیان را به مطالعه رسائل و کتب امام محمد غزالی و نیز فتوحات ابن عربی تشویق می کرد، فرا گرفت. تصویری که بوزجانی از عزیزالله به دست داده، نشانگر ارادت عمیق او به شیخ خود است که به گفته وی، مردی متورع و متقی بود و در «آداب شرعیه و سنن سنیه نبویه »... و نیز در «ستر احوال و اخفای اعمال » بسیار می کوشید.
آثار
بوزجانی صاحب اثری به نام روضة الریاحین است که در شرح احوال احمد جام و فرزندان و نوادگان او نوشته شده است. خود وی درباره این اثر گفته که نخست می خواسته است رساله ای در شرح احوال، اقوال و کرامات استادش عزیزالله بنویسد، اما پس از مشورت با برخی از دوستان، برآن شد که احوال و مقامات شیخ احمد جام و فرزندان و نوادگان او را نیز زینت بخش این رساله گرداند. مؤلف در تألیف این کتاب، از آثاری چون مقامات ژنده پیل محمد غزنوی، مقامات شیخ احمد قرخستانی، خلاصة المقامات ابوالمکارم جامی و مقامات الاولاد ابوحفص عمر صاغونی بهره جسته است؛ افزون بر اینها، در برخی موارد از سراج السائرین شیخ احمد جام، رموز الحقائق خواجه ظهیرالدین عیسی و نفحات الانس جامی نیز استفاده کرده است.
← بخش های روضة الریاحین
...

💡 گاهی نیز قالب قصیده را به جای مدح شاهان و بزرگان دربار، برای بیان زهد و پارسایی و تعلیم تصوف و عرفان به خواص، به کارگرفتند. اگرچه در دوبیتی‌های باباطاهر، به فرض آنکه از آن او باشد، و ابیاتی که بر زبان ابوسعید ابوالخیر جاری شده‌است، نشانه‌هایی از شعر عرفانی را می‌توان یافت و نمونه‌های بارزتر شعر عرفانی را قبل از آن دو از ابوذر بوزجانی (متوفی اواخر قرن چهارم‌ق)، از شاعران وابسته به مذهب محمدبن کرام (م۲۵۵ق)، در دست داریم و نیز از شاعران بعد از نسل او که شعرهایی از آنان در کتاب «الستین الجامع» از آثار نیمة دوم قرن پنجم‌ق آمده‌است، اما کسی که در پرتو طبع لطیف و فکر بلند و استعداد شگفت‌انگیز خود، هم نوع تعلیمی و هم نوع غنایی شعر عرفانی را به اوج شکوفایی رساند، سنایی غزنوی (م۵۲۹ ق) بود. قدر و اعتبار سنایی هنگامی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم او راه را برای پدیدآمدن دو شاعر بزرگ عارف دیگر، یعنی عطار و مولوی، هموار کرد.

💡 با اینکه تاریخ استفاده از مربع جادویی در سرزمین ایران مشخص نیست ولیکن تصور می‌شود ایرانیان پیش از اسلام نیز با آن آشنا بوده‌اند. ولیکن این امر مشخص است که در ایران پس از اسلام استفاده از مربع جادویی رواج داشته‌است و این رواج بعد از رواج بازی شطرنج نیز بیشتر گردید. ریاضیدان ایران بوزجانی در کتاب خود تعداد زیادی مربع جادویی و طرز تهیه آن‌ها را به یادگار گذاشته است.