خطاب ترتبی

[ویکی فقه] خطاب ترتبی به خطاب متوجه به تکلیف مهم، بعد از عصیان تکلیف اهمّ اطلاق می شود.
خطاب ترتبی خطابی است که به تکلیف مهم در صورت عصیان مکلف از انجام تکلیف اهم، تعلق می گیرد؛ یعنی خطابی که فعلیت آن بر عصیان تکلیف اهم مترتب است.
بیان نمونه
دو خطاب از سوی مولا صادر شده: یکی «صلّ» و دیگری «ازل النجاسة عن المسجد»، که خطاب «صل» درصورت وسعت وقت نماز، خطاب به مهم، و خطاب به « ازاله نجاست » خطاب به اهم است و شارع نخست خطاب اهم را، و در صورت سرپیچی مکلف، خطاب مهم را متوجه او نموده است. این گونه خطاب را خطاب ترتبی می نامند؛ برای مثال، خطاب «ازل النجاسة عن المسجد و الاّ فصلّ» خطاب ترتبی است. هم چنین است خطاب پدر به فرزند که «اگر درس نمی خوانی، ورزش کن»، که خطاب به ورزش درصورت نافرمانی خطاب درس خواندن، به فعلیت می رسد.

💡 چون خود موسى قبلا درخواست كرده بود كه برادرش را در كار او شركت دهد، به همين جهتدر خطاب دوم او را هم مخاطب نمود.

💡 به دلیل آیه انمّا و نصّ سوره هل اتی به صریح لو کشف الغطا و خطاب سر سینجلی

💡 البتّه طبق اين بيان، معترض به على (ع ) مشخص نيست؛ امّا خطاب حضرت به عبيده نشانمى دهد كه او - لااقل - بى نقش در اين اظهار نظر نبوده و يا جزو موافقين آن بوده است و اين، ضعف عبيده را نشان مى دهد.

💡 آنگاه عمر بن خطاب برخاست و گفت: اى رسول خدا! آيا همهاهل بيت شما چنين اند؟

💡 در اين هنگام شخصى در آن حوالى حاضر بود و متوجّه اين جريان گرديد، به همين جهت جلوآمد و خطاب به حضرت كرد و عرضه داشت: اى سرورم ! - به همين سادگى - او را آزادگرداندى ؟!

💡 حضرت بيرون آمد و به سوى خيمه يزيد بن قيس رفت و در آنجا دو ركعت نماز به جاآورد. سپس ايشان را مورد خطاب قرار داد و فرمود: