امت قائمه

[ویکی فقه] امت قائمه به گروهی استوار، ثابت و برپادارنده ایمان و اطاعت اطلاق می شود.
امت قائمه ترکیبی وصفی است. « امت » در لغت به معنای گروهی است که بر محور امری مشترک مانند دین، زمان یا مکان واحد و یک طریقه و روش گرد هم آمده اند. «قائمه» نیز مؤنث قائم و به معنای کسی است که بر حفظ و مراعات چیزی ایستاده و مصمم است، بر این اساس «امت قائمه» به معنای گروهی است که عزم بر پاداشتن امری را داشته باشند.
در اصطلاح مفسران
امت قائمه در اصطلاح مفسران به معانی متفاوتی آمده است؛ مانند: امت عادل، امت هدایت یافته، گروه ثابت در عمل به قرآن، قیام کننده به اطاعت خداوند و ثابت در تمسک به دین حق و ملازم با آن. گرچه معانی یاد شده به یکدیگر نزدیک و اطلاق لفظ قائمه با همه معانی سازگار است؛ امّا چون در تنها آیه ای که «امت قائمه» به کار رفته، سخن از کتاب و عمل صالح به میان آمده معنای قائمه قیام کننده بر ایمان و اطاعت است.
در فرهنگ قرآن
با توجّه به معنای قیام (ایستادن) انسان که کنایه از حالت تسلط وی بر کارها و آمادگی او برای انجام امور است، شاید بتوان گفت که امت قائمه در فرهنگ قرآن به معنای گروهی از انسان های مصمم و آماده برای انجام وظایف فردی، اجتماعی، دینی و دنیایی خویش و بر پا خاسته در برابر کجروی ها و ناهنجاری های کفر و شرک و بت پرستی و نابرابری های ستم است.در قرآن کریم رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) و سایر انسان ها فرمان یافتند برای انجام وظایف خویش برپا خیزند.آیه ۱۴ سوره کهف بر پا خاستن گروهی ( اصحاب کهف ) در راه عبودیت پروردگار و تأیید ایشان از سوی خداوند را حکایت می کند.
در قرآن کریم
...
[ویکی اهل البیت] امت قائمه گروهی هستند که در آیات 113 تا 115 سوره آل عمران توصیف شده اند و با توجه به آن توصیف می توان آنها را گروهی استوار، ثابت و برپادارنده ایمان و اطاعت دانست.
امت قائمه ترکیبی وصفی است. «امت» در لغت به معنای گروهی است که بر محور امری مشترک مانند دین، زمان یا مکان واحد و یک طریقه و روش گرد هم آمده اند. «قائمه» نیز مؤنث قائم و به معنای کسی است که بر حفظ و مراعات چیزی ایستاده و مصمم است، بر این اساس «امت قائمه» به معنای گروهی است که عزم بر پاداشتن امری را داشته باشند.
امت قائمه در اصطلاح مفسران به معانی متفاوتی آمده است؛ مانند:امت عادل، امت هدایت یافته، گروه ثابت در عمل به قرآن، قیام کننده به اطاعت خداوند و ثابت در تمسک به دین حق و ملازم با آن. گرچه معانی یاد شده به یکدیگر نزدیک و اطلاق لفظ قائمه با همه معانی سازگار است؛ امّا چون در تنها آیه ای که «امت قائمه» به کار رفته سخن از کتاب و عمل صالح به میان آمده معنای قائمه قیام کننده بر ایمان و اطاعت است. با توجّه به معنای قیام (ایستادن) انسان که کنایه از حالت تسلط وی بر کارها و آمادگی او برای انجام امور است، شاید بتوان گفت که امت قائمه در فرهنگ قرآن به معنای گروهی از انسانهای مصمم و آماده برای انجام وظایف فردی، اجتماعی، دینی و دنیایی خویش و بر پا خاسته در برابر کجرویها و ناهنجاریهای کفر و شرک و بت پرستی و نابرابریهای ستم است. در قرآن کریم رسول خدا(صلی الله علیه وآله)(مدثّر/74، 2) و سایر انسانها (سبأ/34، 46) فرمان یافتند برای انجام وظایف خویش برپا خیزند. آیه 14 کهف/18 بر پا خاستن گروهی (اصحاب کهف) در راه عبودیت پروردگار و تأیید ایشان از سوی خداوند را حکایت می کند.
ترکیب خاص امّت قائمه تنها یک بار در قرآن آمده و ضمن آیاتی این گونه وصف شده اند:آیات خدا را شبانگاهان می خوانند و سجده می کنند، به خدا و روز بازپسین ایمان دارند، به کار پسندیده فرمان می دهند و از بدی باز می دارند و در کارهای نیک می شتابند و اینان از نیکان اند و پاداش کارهای نیک خویش را خواهند دید:«لَیسوا سَواءً مِن اَهلِ الکِتبِ اُمَّةٌ قائِمَةٌ یَتلونَ ءایتِ اللّهِ ءاناءَ الَّیلِ وهُم یَسجُدون * یُؤمِنونَ بِاللّهِ والیَومِ الأخِرِ ویَأمُرونَ بِالمَعروفِ ویَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ و یُسرِعونَ فِی الخَیرتِ واُولئِکَ مِنَ الصّلِحین * و ما یَفعَلوا مِن خَیر فَلَن یُکفَروهُ واللّهُ عَلیمٌ بِالمُتَّقین» (آل عمران/3، 113 115)
خداوند به رسول اکرم(صلی الله علیه وآله)فرمان می دهد تا در راه رسالت خویش در انذار مردم برپا خیزد:«یاَیُّهَا المُدَّثِّر * قُم فَاَنذِر» (مدثّر/74، 1 2) برخی از آیات به موعظه همه مردم پرداخته و به آنان فرمان می دهد تا به صورت جمعی و فردی برای خداوند بر پا خیزند:«قُل اِنَّما اَعِظُکُم بِوحِدَة اَن تَقوموا لِلّهِ مَثنی وفُردی...» (سبأ/34، 46) منظور از این قیام ایستادن روی پا در برابر نشستن نیست، بلکه مراد قیام مصلحانه و حق طلبانه است و چون قیام جمعی از اهمیت بیشتری برخوردار است بر قیام فردی مقدم شده است. البتّه چنین گروهی از حمایت الهی برخوردار خواهند بود، چنان که گروهی از مؤمنان (اصحاب کهف) که در راه خدا بر پا خاسته اند مورد ستایش خدا قرار گرفته، هدایت و تأیید ویژه الهی را نصیب خویش کرده اند:«نَحنُ نَقُصُّ عَلَیکَ نَبَاَهُم بِالحَقِّ اِنَّهُم فِتیَةٌ ءامَنوا بِرَبِّهِم وزِدنهُم هُدًی * و رَبَطنا عَلی قُلوبِهِم اِذ قاموا فَقالوا رَبُّنا رَبُّ السَّموتِ والاَرضِ لَن نَدعوا مِن دونِهِ اِلهًا...» (کهف/18،13 14) حرکت این گروه قیامی خدایی و تصمیمی برای پایداری کلمه توحید بوده است.آیات 113 115 آل عمران/3 نیز امت قائمه و اوصاف آنان را متذکر شده است.
با توجّه به آنچه گذشت روشن است که امت اسلامی بارزترین مصداق امت قائمه هستند و به طور کلی هر امتی که در برابر شرک و ظلم قیام کرده و به سوی توحید و اطاعت الهی روی آورند از مصادیق امت قائمه به شمار می آیند، بر این اساس روایاتی که مقصود از امت قائمه را امت پیامبر(صلی الله علیه وآله)یا علی(علیه السلام) و یارانش دانسته اند، می توان به همین روش تبیین کرد. مفسران با صرف نظر از این معنا در خصوص شأن نزول این آیات آرای متفاوتی داده اند:
به نظر برخی امت قائمه وصف گروهی از اهل کتاب (یهودیان) است که اسلام آورده اند و خداوند آنان را در مقایسه با سایر اهل کتاب که ایمان نیاورده اند می ستاید. به گفته ابن عباس هنگامی که عبداللّه بن سلام، ثعلبه بن سعیه و اسید بن سعیه و اسد بن عبید و جمعی دیگر از یهودیان، مسلمان شدند، از جانب دیگر یهودیان مورد طعن قرار گرفتند که ایمان شما به پیامبرخاتم(صلی الله علیه وآله)نشانه شرارت شماست و اگر درستکار بودید، دین پدری خود را رها نمی کردید و آیه مورد نظر در چنین فضایی در حمایت آنان نازل شده است. نقل دیگری از ابن جریج با تفاوتی در نامهای افراد، این مطلب را تأیید می کند.
بنابر نظری دیگر منظور از امت قائمه، امت محمّد(صلی الله علیه وآله)است. براساس این نظر مقایسه افراد صالح و غیر صالح از اهل کتاب، در آیات پیشین با تعبیر «لَیسوا سَواءً» پایان یافته و این بخش از آیه شریفه با تعبیر«مِن اَهلِ الکِتبِ اُمَّةٌ قائِمَةٌ» به عنوان جمله ای مستأنف درباره مسلمانان و ادامه آیه و آیات بعد اشاره به اوصاف آنان است. در این صورت «أهل الکتب» به معنای اهل الادیان (پیروان شرایع الهی) از جمله مسلمانانبوده و آیه درصدد تأکید فضیلت مسلمانان بر پیروان سایر ادیان است. در اثبات این وجه به آیه «ثُمَّ اَورَثنَا الکِتبَ الَّذینَ اصطَفَینا مِن عِبادِنا» (فاطر/35،32) و نقلی تاریخی تمسک شده است. براساس این نقل حضرت رسول(صلی الله علیه وآله) نماز عشا را به تأخیر انداختند و پس از ورود به مسجد برای اقامه نماز و دیدن انتظار مردم فرمودند:هیچ یک از اهل ادیان در چنین ساعاتی ذکر خدا را نمی گویند، مگر شما و سپس آیه 113 آل عمران/3 را قرائت فرمودند. با توجّه به اینکه در فرهنگ دینی، اهل* کتاب به غیر مسلمانان گفته می شود این قول صحیح به نظر نمی رسد.

💡 از عدل خویش قائمه ای ساخت ذوالجلال قائم اساس عدل بر آن نامش اعتدال

💡 یکدم بزن به قائمه ی ذوالفقار دست برکش پی تلافی از این قوم دون دمار