اثنا عشریات

در دانش نجوم و احکام نجومی، اصطلاح اثنا عشریات به دوازده بخش مساوی از هر برج فلکی اطلاق می‌گردد. ابوریحان بیرونی در کتاب التفهیم توضیح می‌دهد که هر برج که ۳۰ درجه است، به ۱۲ قسمت مساوی تقسیم می‌شود و هر قسمت معادل ۲.۵ درجه خواهد بود. هر یک از این بخش‌ها، اثنا عشریه نامیده می‌شود و دارای سیاره‌ای حاکم است. به این ترتیب، اولین اثنا عشریه در هر برج تحت حکومت سیاره‌ی حاکم همان برج قرار دارد، دومین اثنا عشریه متعلق به سیاره‌ی حاکم برج بعدی است و این ترتیب تا پایان برج ادامه می‌یابد.

روش محاسبه‌ی اثنا عشریات
از آنجا که تقسیم برج به ۲.۵ درجه و محاسبه‌ی موقعیت سیارات در این تقسیم‌بندی ممکن است دشوار باشد، به ویژه با وجود کسرهای اعشاری، اخترشناسان روش ساده‌تری را ابداع کردند. در این روش، درجه‌ی مورد نظر در برج را در عدد ۱۲ ضرب می‌کنند، سپس حاصل را بر ۳۰ تقسیم می‌نمایند. خارجِ تقسیم، نشان‌دهنده‌ی شماره‌ی برجی است که اثنا عشریه در آن قرار دارد. شماره‌گذاری برج‌ها از همان برجی که نقطهٔ شروع محاسبه در آن واقع شده، آغاز می‌شود و به ترتیب برج‌های بعدی ادامه می‌یابد. هنگامی که به برجی می‌رسیم که درجه‌ی آن به ۳۰ نرسیده، سیاره‌ی حاکم آن برج، در واقع همان فرمانروای اثنا عشریهٔ مورد نظر خواهد بود.

اتفاق‌نظر دانشمندان
این شیوه‌ی محاسبه و تقسیم‌بندی، مورد توافق و استفاده‌ی هر دو مکتب نجومی رومی و هندی بوده است و نشان‌دهنده‌ی دقت و هماهنگی میان فرهنگ‌های مختلف در مطالعات نجومی است. برای مطالعه‌ی بیشتر در این زمینه، می‌توان به کتاب «التفهیم» ابوریحان بیرونی، صفحات ۴۱۵ و ۴۱۶، چاپ تهران مراجعه نمود.

تصویر معنی اثنا عشریات

لغت نامه دهخدا

اثناعشریات. [ اِ ع َ ش َ ری یا ] ( ع اِ مرکب ) ابوریحان بیرونی در التفهیم آرد: اثناعشریات چیست ؟ نیم شش یک برج است چون برج را به دوازده قسمت کنی راست، تا هریکی دو درجه و نیم باشد. و هریکی را خداوند است. اما بهر برجی نخستین اثناعشریه خداوندبرج راست و دوم خداوند دوم برج را و سیوم سیوم را وهمچنین تا به آخر برج. و از بهر آنک ضرب آسانتر است از قسمت، بود که کسی را در درجه ها و دونیمگان افکندن دشخوار آید و بخاصه که اندر او کسر نیمه است. مردمان آسان کردن این شمردن را گفتند که بگیرد از اول برج تا بدان درجه و دقیقه که اثناعشریت او خواهی و اندر دوازده ضرب کن و آنچه گرد آید سیگان بیفکن و هر برجی را سی گیر و ابتدا از آن برج کن که اندر او اثناعشریت خواهی و بتوالی بروج همی رو. پس آن برج که بدو رسی و او را سی درجه نداری خداوندش خداوند اثناعشریت آن درجه است که خواستی و این چیزی است که هم رومیان و هم هندوان بر او اتفاق کردند. رجوع به التفهیم چ طهران صص 415 - 416 شود.

فرهنگ فارسی

( اسم ) جمع: اثنا عشریه

دانشنامه آزاد فارسی

اثنا عشریات (الاثنا عشریات). اِثْنا عَشَریات (اَلاِثْنا عَشَریات)
کتابی به عربی، در فقه امامیه، تألیف شیخ بهایی. مؤلف در این اثر، ضمن بررسی پنج موضوع عبادی، پیرامون هر کدام به دوازده پرسش اساسی پاسخ گفته است. این موضوعات به ترتیب عبارت اند از الإثنا عشریه فی الطّهارة، فی الصّلوة، فی الصّوم، فی الزّکات، فی الحجّ. إثنا عشریۀ صلاتیه، صومیه و زکاتیه را محب علی تبریزی، شاگرد شیخ بهایی، به فارسی ترجمه کرده است.