در اصطلاح، واژه «زیدیه» به گروهی اطلاق میشود که منسوب به زید بن علی بن حسین بن علی بن ابیطالب هستند. از منظر عقیدتی، اعتقاد به «منصوص بودن امامت» و باور به وجود نصّ بر تعیین امام از سوی اهل بیت از مهمترین پیوندهای میان زیدیه و امامیه است؛ این پیوند باعث میشود که هر دو در چارچوب عام «تشیع» جای گیرند. بنابراین، هرچند برخی اختلافات فقهی و کلامی میان زیدیه و امامیه وجود دارد، نقطه مشترک اصلی آنها تأکید بر امامت معصوم و نصّی بودن جانشینی اهل بیت است.
زید بن علی که فرزند امام سجاد بود، در سال ۱۲۲ هـ. ق با قیام علیه حکومت هشام بن عبدالملک (۷۱-۱۲۵ هـ. ق)، پادشاه اموی که در دمشق به دنیا آمد و پس از برادرش یزید بن عبد الملک به حکومت رسید، پایهگذار مکتب زیدیه در جهان اسلام شد. دیدار زید با واصل بن عطا، رئیس معتزله، و ابوحنیفه، بنیانگذار مذهب فقهی حنفی، از نکات برجسته و قابل توجه این دوره است. پس از قیام زید، مرحله تدوین عقاید زیدیه آغاز گردید و زمینه شکلگیری فقه و کلام زیدی فراهم شد.
با توجه به باز بودن باب اجتهاد در مذهب زیدیه و تأثیر شرایط سیاسی و اجتماعی دورههای مختلف، تدوین عقاید این فرقه دستخوش تغییرات گستردهای در نگرشهای فقهی و کلامی شد. از مهمترین جریانها و گرایشهای کلامی که همزمان با نخستین قیامهای زیدی شکل گرفتند، میتوان به جارودیه، صالحیه و سلیمانیه اشاره کرد. این دیدگاهها هر یک نقش مهمی در تکوین مبانی اعتقادی و فقهی زیدیه داشته و نشاندهنده انعطاف و تنوع فکری در چارچوب این مکتب اسلامی است.