گواهی تدریس علامه مجلسی به مولانا ابن علی

گواهی تدریس علامه مجلسی به مولانا ابن علی در واقع نوعی «اجازه علمی» و سند معتبر آموزشی در سنت علمی حوزه‌های اسلامی است که هم نقش تأیید حضور شاگرد در درس را داشته و هم صحت نسخه کتاب را تضمین می‌کرده است. در گذشته دانشمندان دینی برای جلوگیری از جعل و تحریف آثار علمی، روشی به نام «بلاغ» یا «انها» به کار می‌بردند که در آن استاد با دست‌خط خود در حاشیه یا آغاز نسخه کتاب، گواهی شرکت شاگرد در جلسات درس را ثبت می‌کرد. این گواهی‌ها علاوه بر تأیید آموزش، نوعی اجازه نقل روایت و حدیث نیز محسوب می‌شد و به شاگرد اجازه می‌داد مطالب را با سند معتبر نقل کند. در مورد مورد بحث، علامه مجلسی برای شاگرد خود مولانا ابن علی چنین گواهی‌ای صادر کرده است. این گواهی مربوط به تدریس کتاب «صحیفه سجادیه» و ادعیه مرتبط با آن بوده که در مجالس علمی توسط شاگرد شنیده و فراگرفته شده است. تاریخ این گواهی به اواسط شوال سال ۱۰۷۲ هجری قمری بازمی‌گردد و در نسخه اصلی صحیفه سجادیه ثبت شده است. در متن گواهی، علامه مجلسی ضمن ستایش شاگرد خود، به او اجازه روایت این کتاب و سایر روایاتی را که با اسناد متصل از او شنیده است، اعطا می‌کند. این اجازه علمی نشان‌دهنده اعتماد استاد به دقت علمی و صلاحیت شاگرد در نقل حدیث بوده است. چنین اسنادی در سنت علمی شیعه نقش مهمی در حفظ اصالت متون و جلوگیری از تحریف داشته‌اند. در مجموع، این گواهی نمونه‌ای از نظام دقیق آموزشی و حدیثی در حوزه‌های علمیه قدیم است که هم اعتبار علمی شاگرد و هم صحت منابع را تضمین می‌کرده است.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] نحوه تکثیر کتاب های علمی، تدریس و مصون نگهداشتن آن ها از جعل و تحریف، یکی از مهمترین دغدغه های دانشمندان دینی بوده است. آن ها برای این منظور، از روشی استفاده نموده اند که در اصطلاح کتابشناسی به آن "بلاغ" یا "انها" گفته می شود. بلاغ دستخطی از استاد بود که در نسخه نوشته می شد و به وسیله آن گواهی، شرکت شاگرد در درس را تایید می گردید و ضمناً صحّت نسخه نیز تایید می گشت؛ بنابراین "بلاغ" هم گواهی تحصیلی بود و هم نشان صحّت نسخه به شمار می رفت.اساتید در هر نسخه علامت بلاغ های متعددی می نوشتند و در پایان نسخه یا پایان بخش های کتاب در ضمن بلاغ ها برای شاگرد اجازه نقل حدیث و روایت را به نحو عموم یا درباره آن اثر یا آثاری خاص صادر می کرد که این اجازه گواهی علمی برای آن شاگرد در اعتبار روایت ها و استنادهایش به شمار می آمد. در این مقاله گواهی درسی علّامه مجلسی برای شاگردش مولانا ابن علی بررسی می شود.
متن درسی: صحیفه سجادیه؛ تاریخ پایان درس: شوال ۱۰۷۲ق. محل تحریر گواهی: اوّل صحیفه سجادیه؛ ضمیمه گواهی: اجازه به شاگردشمولانا ابن علی تعدادی از کتابها، از جمله صحیفه سجادیه را نزد علّامه مجلسی خوانده و علّامه برای وی در اوّل نسخه ای از کتاب صحیفه سجادیه، در اواسط شوال ۱۰۷۲ق اجازه نقل روایت نوشته است.
متن گواهی
متن گواهی: «بسم الله الرحمن الرحیم و سلام علی عباده الذین اصطفی؛ امّا بعد: فقد قرا علی المولی الفاضل التقی الالمعی الاخ فی الله المحبوب لوجه الله مولانا ابن علی وفقه الله تعالی لمراضیه، سماعا فی ادعیة الصحیفة السجادیة مع ما الحق بها، صلوات الله علی من الهمها، فی مجالس آخرها اواسط شهر الله المکرم من شهور سنة (اثنتین) و سبعین و الفواجزت له زید توفیقه ان یرویها عنی مع سائر ما سمعه منی باسانیدی المتصلة الی ارباب العصمة صلوات الله علیهم و کتب بیمناه الداثرة افقر عباد الله محمّد باقربن محمّد تقی عفی عنهما بالنبی وآله المطهرین، حامداً مصلیاً مسلماً.»
حسینی اشکوری، احمد بن علی، اجازات الحدیث، ص۱۰.
۱. ↑ حسینی اشکوری، احمد بن علی، اجازات الحدیث، ص۱۰.
...