موجبات نقض اتش بس

عبارت «موجبات نقض آتش‌بس» به عواملی گفته می‌شود که سبب پایان یافتن پیمان صلح موقت یا ترک مخاصمه میان دو طرف جنگ می‌گردد و در فقه اسلامی و آیات قرآن به شرایطی اشاره دارد که در آن ادامه آتش‌بس جایز یا ممکن نیست. در منابع تفسیری و فقهی، قرآن کریم برخی رفتارهای دشمنان را از اسباب نقض این پیمان دانسته و مسلمانان را در برابر پیمان‌شکنی یا تجاوز بی‌پاسخ نگذاشته است. یکی از مهم‌ترین این موارد، پایان یافتن مدت تعیین‌شده آتش‌بس است که در آیه «فَإِذَا انسَلَخَ الأَشْهُرُ الحُرُمُ فَاقْتُلُوا المُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ» به آن اشاره شده و بیان می‌کند که پس از پایان ماه‌های حرام، حالت ترک جنگ پایان می‌یابد. از دیگر عوامل مهم، پیمان‌شکنی دشمن است؛ یعنی اگر طرف مقابل به تعهدات خود پایبند نباشد، ادامه آتش‌بس نیز اعتبار خود را از دست می‌دهد. قرآن در آیه «فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ» تأکید می‌کند که تا زمانی که آنان بر عهد خود باقی هستند، مسلمانان نیز باید وفادار بمانند. همچنین تجاوز و حمله دشمن از دیگر موجبات نقض آتش‌بس شمرده شده است و در چنین شرایطی مقابله‌به‌مثل و دفاع مشروع جایز دانسته می‌شود. در آیه «فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ» این اصل بیان شده که تعدی دشمن می‌تواند سبب پایان وضعیت صلح گردد. این احکام نشان می‌دهد که در اندیشه اسلامی، آتش‌بس یک پیمان محترم و الزام‌آور است، اما حفظ آن وابسته به رعایت عدالت، وفاداری به عهد و خودداری از تجاوز می‌باشد. بنابراین «موجبات نقض آتش‌بس» به مجموعه شرایطی گفته می‌شود که ادامه پیمان صلح را از نظر شرعی و سیاسی ناممکن می‌سازد و اجازه بازگشت به حالت دفاع و مقابله را فراهم می‌کند.