«لکه دنیک» در منابع لغوی و تاریخی به عنوان نام یک شخص شناخته میشود که در برخی گزارشها از او به عنوان فردی سمرقندی یاد شده است. بر اساس این نقلها، او شخصی بوده که در رفتار و کردار، به عنوان فردی با صفات ناپسند و رفتارهای ناهنجار معرفی شده است. گفته میشود که وی از خراسان به عراق سفر کرد و در آنجا باعث بروز آشوب، شرارت و فساد گردید و به همین دلیل مورد توجه منفی حاکمان آن زمان قرار گرفت. در برخی روایتها آمده است که شدت رفتارهای او به حدی بوده که فرمان کشتن او صادر شده، اما او با حیله و نیرنگ توانست از این حکم فرار کند. سپس دوباره به سمرقند بازگشت و در آنجا نیز به عنوان فردی شناخته شد که رفتارهای ناشایست از خود نشان میداد. در این گزارشهای تاریخی، او در کنار شخص دیگری به نام سید قراضه ذکر شده و هر دو به عنوان نمونههایی از افراد ناپسند در برخی محافل ادبی معرفی شدهاند. این نوع توصیفها بیشتر جنبه تاریخی، ادبی و انتقادی دارند تا صرفاً بیان یک مفهوم لغوی ساده. در واقع، «لکه دنیک» نه یک واژه معنایی، بلکه نام خاص یک فرد در متون کهن است. بنابراین، این نام در منابع به شخصی اشاره دارد که به فساد، آشوبگری و رفتارهای ناپسند در جامعه شناخته شده بود.
لکه دنیک
لغت نامه دهخدا
لکه دنیک. [ ] ( اِخ ) سید سمرقندی بود و در اطوار ذمیمه نظیر سیدقراضه می نمود. از خراسان به عراق رفت و انواع شر و فساد در آنجا از او به ظهور آمد، به مرتبه ای که تمام حکام حکم کشتن او کردندو به هزار حیله مجال فرار و هزیمت یافت و باز به سمرقند آمد و حالی در سمرقند ثانی سیدقراضه است و مجلس آرائی سمرقندیان به این دو ناکس است و فضل سمرقندیان همین قدر بس است و این معما به اسم فرید از اوست:
خالقم واحد بود اﷲاکبر ( ؟ )
زآن مرید احول آمد کور و کر.( مجالس النفائس ص 237 ).
فرهنگ فارسی
سمرقندی بود و در اطوار ذمیمه نظیر سید قراضه می نمود از خراسان به عراق رفت و انواع شر و فساد در آن جا ازو به ظهور آمد.
