«قبح فاعلی» اصطلاحی فقهی است که به بد سرشتی و سوء سیرت فاعل یک عمل ناپسند یا معصیت اشاره دارد. این واژه بیانگر آن است که فاعل به دلیل مخالفت اعتقادی با حکم شرعی یا فقدان تقوا، جرأت انجام گناه یا معصیت پیدا میکند. برخلاف «قبح فعلی» که بر زشتی و ناپسندی خود عمل تأکید دارد، قبح فاعلی به شخصیت و صفات فاعل مرتبط است؛ یعنی نشاندهنده وجود صفت رذیله و سیرت زشت در شخصی است که دست به تجرّی یا معصیت میزند. اصولیون بر این باورند که تجری و معصیت از قبح فاعلی حکایت میکنند و نشاندهنده بدی سرشت فاعل هستند. با این حال، در مورد اینکه تجری خود دارای قبح فعلی نیز هست یا نه، میان فقها اختلاف وجود دارد. قبح فاعلی بر این تأکید دارد که زشتی عمل تا حد زیادی به علت بد سرشتی و صفات ناپسند فاعل است. این مفهوم در اصول فقه به فهم انگیزهها و ماهیت اخلاقی مرتکب کمک میکند.
قبح فاعلی
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] قبح فاعلی، بد سرشتی فاعل تجرّی یا معصیت به دلیل مخالفت اعتقادی با حکم شرعی است.
قبح فاعلی، مقابل قبح فعلی، و به معنای بد سرشت بودن و وجود سیرت زشت و صفت رذیله در فاعل تجرّی و یا معصیت است که سبب اظهار جرات و مخالفت اعتقادی (در تجرّی) و عملی (در معصیت) با فرامین مولا می گردد.
نظر اصولیون درباره قبح فاعلی در تجری
اصولیون در این که تجری و معصیت از قبح فاعلی و سوء سیرت فاعل آنها حکایت می نماید، اختلافی ندارند، هر چند درباره این که در تجری، قبح فعلی نیز وجود دارد یا نه اختلاف دارند.
قبح صفت برای خود فاعل
عنوان قبح، گاه صفت فعل و گاه صفت فاعل است. در قبح فاعلی، قبح صفت برای خود فاعل است.
