عهد ذکری در دستور زبان عربی یکی از انواع «ال» تعریف است که برای شناساندن اسم نکرهای به کار میرود که پیشتر در همان سخن یا متن ذکر شده است. در این حالت، اسم در بار اول به صورت نکره آمده و در ادامه با افزودن «ال» به شکل شناختهشده و معهود برای مخاطب بازمیگردد. هدف از این نوع تعریف، جلوگیری از ابهام و ایجاد پیوستگی معنایی در کلام است. به این ترتیب، شنونده یا خواننده متوجه میشود که منظور از اسم دوم همان موردی است که قبلاً به آن اشاره شده است. برای نمونه، اگر در جملهای ابتدا به «رسولی» اشاره شود و سپس همان فرد با تعبیر «الرسول» ذکر گردد، این «ال» از نوع عهد ذکری است. این کاربرد در متون قرآنی و ادبی عربی بسیار رایج است و نقش مهمی در انسجام متن دارد. عهد ذکری به درک بهتر ارتباط میان جملات و جلوگیری از تکرار توضیحات اضافی کمک میکند. از نظر نحوی، این نوع «ال» تنها برای تعریف لفظی نیست بلکه بر اساس سابقه ذکر در کلام عمل میکند. بنابراین، مخاطب با توجه به سیاق متن میتواند مرجع اسم معرفه را تشخیص دهد. در مجموع، عهد ذکری نوعی «ال» تعریف است که برای شناساندن اسم ذکرشده در کلام قبلی و تبدیل آن به اسم معهود به کار میرود.
عهد ذکری
لغت نامه دهخدا
عهد ذکری. [ ع َ دِ ذِ ] ( ترکیب وصفی، اِ مرکب ) این اصطلاح در دستور زبان عرب به «ال » داده شده است هرگاه مصحوب آن ذکری باشد، مانند: «کما أرسلنا اًلی فرعون رسولاً. فعصی فرعون الرسول »، که «ال » در رسول دوم اشاره به رسول اول است که پیش از آن ذکر شده بود. ( از مغنی اللبیب ). و رجوع به أل شود.
فرهنگ فارسی
این اصطلاح در دستور زبان عرب به ال داده شده است هرگاه مصحوب آن ذکری باشد مانند کما ارسلنا الی فرعون رسولا فعصی فرعون الرسول که ال در رسول دوم اشاره به رسول اول است که پیش از آن ذکر شده است
