دلالت عقلی

رجوع شود به:دلالت

[ویکی فقه] دلات عقلی به معنی دلالت به سبب حکم عقل، ناشی از ملازمه ذاتی بین دالّ و مدلول است.
دلالت عقلی، از اقسام دلالت ذاتی بوده و عبارت است از دلالت ناشی از علاقه ذاتی بین دال و مدلول که به سبب آن، عقل از دالّ به مدلول منتقل می شود، مانند: علاقه ای که بین اثر و مؤثر وجود دارد؛ برای مثال، هنگامی که انسان می داند روشنایی بامدادان در اثر طلوع خورشید است، و صبحگاه درخششی را روی دیوار مشاهده می کند، ذهن او به طلوع خورشید منتقل می شود؛ پس درخشش روی دیوار، به دلالت عقلی بر طلوع خورشید دلالت می کند.

💡 (ذلك يوم مجموع له الناس - يعنى آن روزى كه عذاب آخرت، در آن به وقوع مىپيوندد روزى است كه همه مردم براى ديدنش ‍ جمع مى شوند. بنابراين، كلمه (ذلك )اشاره است به روزى كه كلمه عذاب الاخرة بر آن دلالت دارد. و بهقول بعضيها به همين جهت به لفظ مذكر آورده شده و نيز ممكن است مذكر آوردن اشاره(ذلك ) بدين منظور بوده باشد كه مبتداء با خبر تطبيق كند.

💡 اين مفسر در تفسير جمله مذكور گفته كه: كفار، دعوت نوح (عليه السلام ) را با چهاردليل سست و باطل، رد كردند كه يكى از آن ادله اين بود كه وىمثل خود آنان يك بشر است، و از اين دليل نتيجه گرفته اند كه وى بطوراجمال برابر با ايشان است. و اين دليل كفار دلالت مى كند كه نوح (عليه السلام ) ازنظر خاندان و از نظر شخص خودش از طبقه عامه مردم و يا نزديك به آنان بوده نه ازاشراف، البته اين اختصاص به آن جناب نداشته، بلكه همه پيامبران از طبقه متوسطجامعه خود بوده اند.