دلالت اشاره

[ویکی فقه] دلالت اشاره به معنی لوازمِ غیر مقصودِ کلام متکلّم است و به آن اشاره نص، دلالت التزام عقلی، دلالت ایماء و دلالت معنوی نیز گفته می شود.
دلالت اشاره، از اقسام دلالت سیاقی بوده و عبارت است از دلالتی که لازمه کلام است، ولی مدلول التزامی آن نیست؛ به بیان دیگر، لازمه کلام ( لزوم غیر بین یا بیّن به معنای اعم ) در صورتی که عرفاً مقصود گوینده محسوب نشود، دلالت اشاره نامیده می شود، چه از یک کلام استنباط شود و چه از چند کلام؛ برای مثال، آیه ای در سوره احقاف دلالت می کند بر این که مجموع مدت بارداری و شیر دادن، سی ماه است. ( و حمله و فصاله ثلاثون شهرا )، در حالی که آیه ای دیگر در سوره لقمان مدت شیر دادن را دو سال ذکر کرده است ( و الوالدات یرضعن اولادهن حولین کاملین ) که از این دو آیه به دلالت اشاره به دست می آید که کمترین مدت بارداری شش ماه است.

💡 و اما اينكه چرا تنها متضمن چهار نماز از نمازهاى پنجگانه يوميه شده، عيبى ندارد، براىاينكه اين سوره به طورى كه به زودى هم به آن اشاره خواهيم كرد از سوره هاى اولىاست كه در مكه نازل شده، و اخبار مستفيضه از طرق عامه و خاصه نيز دلالت دارد براينكه واجبات روزانه در معراج پنج نماز تشريع شده، همچنانكه مى بينيم در سورهاسراء كه بعد از معراج نازل شده پنج نماز ذكر شده، و فرموده: (اقم الصلوه لدلوكالشمس الى غسق الليل و قرآن الفجر).

💡 و اگر در جمله (و اذا قيل لهم اتبعوا ما انزل الله ) فرمود پيروى كنيد آنچه را كه خدانازل كرده، با اينكه مى توانست بفرمايد: پيروى كنيد كتاب و يا قرآن را، براى ايناست كه اشاره كند به اينكه دعوت رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) داراى حجت وبرهان است، نه صرف زورگويى و ادعا، براى اينكهنزول اين كتاب مويد به حجت نبوت است، پس گويا فرموده: (وقتى دعوت مى شوندبه سوى توحيد، توحيدى كه كتاب بر آن دلالت دارد، كتابى كه نزولش از ناحيه خداقطعى است، در پاسخ چنين و چنان مى گويند).