تکمله امل الامل

[ویکی نور] تکمله امل الآمل. تکملة أمل الآمل، نوشته سیدحسن صدر (متوفی 1354ق)، از جمله آثار ارزشمند علم رجال شیعی است که سیره مجتهدین، علما، مشاهیر و ادبای بزرگ را گرد آورده است.
کتاب به زبان عربی، با تحقیق حسین علی محفوظ، عبدالکریم دباغ و عدنان دباغ منتشر شده است. این کتاب از جمله آثار مهم رجالی است که تمامی نویسندگان پس از آن در شناخت تراجم به آن مراجعه کرده و از آن استفاده کرده اند.
برخی از مطالب ذکرشده در تکمله، منحصر به فرد بوده و در دیگر منابع نیامده است.
أمل الآمل، از جمله آثار بسیار ارزنده شیعی است. «شیخ حرّ عاملی»، شرح حال دانشمندان را در دو بخش گرد آورده اسـت؛ بـخش نخست، به شرح حال 214 تن از علمای منسوب به جبل عامل اختصاص دارد و «أمل الآمل» نامیده شده و بخش دوم، اختصاص دارد به معرفی علمای متأخر از شیخ طـوسی و بـرخی معاصرین او غیر از علمای جبل عامل و «تذکرة المتبحرین فی أحوال العلماء المتأخرین» خوانده شده است.
تکملة أمل الآمل، در شش جلد به همان شیوه أمل الآمل تألیف شده است. در جلد اول کتاب، اسامی 450 عالم شیعی عاملی که سه تن از آنها زن هستند، به ترتیب حروف الفبا تنظیم شده است. در انتهای کتاب نیز نام یک شخصیت (ابن خیاط عاملی) در بابی که با ابن آغاز شده و تعدادی نیز بر اساس کنیه آمده اند. پس از آن باب زنان هم جداگانه آمده است. از جلد دوم کتاب مجدداً دسته بندی جدیدی به ترتیب حروف الفبا آغاز شده و شرح حال 2841 شخصیت غیر عاملی ذکر شده است. در انتهای جلد ششم کتاب اعلامی که به کنیه معروفند، مانند ابوالبرکات اصفهانی، میرزا ابوالحسن جلوه یا ابوالحسن جرجانی ذکر شده اند. پس از آن تنها یک شخصیت (ابن ابیقرّه) تحت باب اعلامی که با ابن آغاز شده اند، ذکر شده است. در انتها نیز اعلام و علمای زن، مانند: مادر سید بن طاووس، دو دختر شیخ طوسی و سیده حکیمه دختر امام جواد(ع) معرفی شده اند. در خاتمه کتاب شهرهایی که مراکز علمی شیعه بوده اند، مانند کوفه، قم، حله، بغداد، حلب، جبل عامل و نجف و خاندان های اهل علم این شهرها معرفی شده اند.
محققین اثر در پاورقی های کتاب، آدرس آیات، روایات و منابع مطالب را ذکر و در مواردی هم که یافته های آنها با منبع ذکرشده در کتاب تطابق ندارد، به آن اشاره کرده اند.

💡 پس از درگذشت میرخواند، نوهٔ دختری او خواندمیر به تکمیل کتاب روضةالصفا پرداخت و حوادث تاریخی را از شرح تاریخ زندگانی سلطان حسین بایقرا تا حوادث تاریخی سال ۹۲۹ قمری به‌صورت تکمله‌ای بدان افزود.

💡 عبدی بیگ شیرازی در تکمله‌الاخبار می‌گوید که در زمان صفویه به جای اتابک واژه لَلِ‍ه به کار می‌رفته اما همان مفهوم سرپرست شاهزاده را داشته‌است..

💡 محمدمهدی کشمیری فرزند وی است که کتاب تکمله نجوم السماء را نوشته و این اث در قم توسط مکتبه بصیرتی چاپ ششده‌است.

💡 در دورهٔ قاجار، رضاقلی‌خان هدایت طبرستانی تکمله‌ای بر روضةالصفا با عنوان روضةالصفای ناصری نگاشت و حوادث تاریخی را از آغاز حکومت صفویه تا سال ۱۲۷۳ قمری شرح داد.

💡 کمال‌الدین فارسی ریاضی‌دان و فیزیک‌دان برجسته ایرانی سهم عمده‌ای در گسترش نظریه اعداد و فیزیک نور داشته‌است. وی یکی از نخستین مهندسان و فیزیک‌دانان ایرانی است که نظریات مهندسی ابن هیثم پیشنهاددهنده ساختن سد اسوان- را تشریح کرده و بر آن تکمله نوشته است.

💡 این کتاب را می‌توان تکمله‌ای بر کتاب هویت‌اندیشان و میراث فکری احمد فردید دانست.